sự oxid hóa

Oxid hóa không phải là "kết hợp với oxygen".

Định nghĩa dùng trong đề thi là mất electron, tương đương với việc số oxid hóa (oxidation number) của nguyên tử tăng lên. Nhiều phản ứng bị oxid hóa hoàn toàn không có mặt oxygen: khi $\text{Ni}(s) \rightarrow \text{Ni}^{2+}(aq) + 2e^-$ thì nickel bị oxid hóa vì nó nhường hai electron cho $\text{Ag}^+$. Vì vậy khi đề hỏi chất nào bị oxid hóa, hãy truy số oxid hóa trước và sau chứ đừng đi tìm nguyên tử oxygen trong công thức.

Chất bị oxid hóa chính là chất khử, không phải chất oxid hóa.

Đây là chỗ đổi tên gây nhầm nhiều nhất: kim loại nhường electron thì bản thân nó bị oxid hóa, nhưng vai trò của nó là khử ion kim loại kia, nên nó được gọi là chất khử (reducing agent). Trong phản ứng giữa $\text{Al}(s)$ và $\text{Ni}^{2+}(aq)$, nhôm bị oxid hóa và đóng vai trò chất khử, còn $\text{Ni}^{2+}$ bị khử và đóng vai trò chất oxid hóa (oxidizing agent). Khi viết câu trả lời tự luận, hãy nói rõ "bị oxid hóa" hay "là chất khử" đúng theo câu hỏi, vì hai cụm này mô tả cùng một chất nhưng chấm điểm theo hai ý khác nhau.

Cân bằng phản ứng oxid hóa – khử không phải chỉ cân bằng nguyên tử.

Điều kiện bắt buộc là số electron nhường trong nửa phản ứng (half-reaction) oxid hóa phải bằng đúng số electron nhận trong nửa phản ứng khử. Với nhôm và thiếc, mỗi nguyên tử $\text{Al}$ nhường 3 electron còn mỗi ion $\text{Sn}^{2+}$ chỉ nhận 2, nên phải lấy bội chung là 6: $$2\text{Al} \rightarrow 2\text{Al}^{3+} + 6e^-$$ và $$3\text{Sn}^{2+} + 6e^- \rightarrow 3\text{Sn}$$ Do đó hệ số nguyên nhỏ nhất là 2 cho nhôm và 3 cho thiếc, chứ không phải 1 và 1 như nhiều bạn viết theo phản xạ.

Số oxid hóa tăng vẫn là oxid hóa dù giá trị còn âm.

Học sinh hay nghĩ phải lên tới số dương mới gọi là bị oxid hóa, nên bỏ sót trường hợp chuyển từ $-2$ lên $-1$ hoặc từ $-1$ lên $0$. Quy tắc chỉ xét chiều di chuyển trên trục số: tăng là oxid hóa, giảm là khử, bất kể dấu. Nhờ đó bạn nhận ra ngay $2\text{I}^- \rightarrow \text{I}_2 + 2e^-$ là quá trình oxid hóa, vì iodine đi từ $-1$ lên $0$.