đơn vị khối lượng nguyên tửatomic mass unit

Vì sao mang đúng cái tên này? Chữ "nguyên tử" trong tên gọi bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp "atomos", nghĩa là không thể chia cắt, do nhà triết học Democritus dùng từ thế kỷ V trước Công nguyên để chỉ hạt cơ bản của vật chất. Vì vậy cái tên chỉ đơn giản mô tả đúng công dụng: một đơn vị đo dành riêng cho khối lượng ở cấp độ nguyên tử, nơi gam trở nên vô dụng vì con số quá nhỏ. Phần "đơn vị" mới là chỗ đáng chú ý, bởi nó ngầm nói rằng đại lượng này không đo tuyệt đối mà quy chiếu về một mốc do con người chọn. Mốc ấy đã đổi nhiều lần, và mỗi lần đổi đều có lý do thực dụng. Dalton chọn hydrogen vì đó là nguyên tử nhẹ nhất; Stanislao Cannizzaro cũng lấy hydrogen làm chuẩn nhưng gán cho nó giá trị 2. Từ khoảng năm 1850, giới hóa học chuyển sang lấy khối lượng nguyên tử (atomic weight) của oxygen bằng 16, vì oxygen tạo hợp chất với rất nhiều nguyên tố nên tiện cho việc suy ra khối lượng của các nguyên tố khác; con số 16 được chọn vì đó là số nguyên nhỏ nhất giữ cho hydrogen không tụt xuống dưới 1. Bước ngoặt đến năm 1956, khi Alfred Nier và A. Ölander độc lập đề nghị với Josef Mattauch rằng thang khối lượng nên dựa trên carbon-12. Các nhà vật lý đồng tình ngay vì carbon-12 vốn đã là chuẩn trong khối phổ (mass spectrometry), còn các nhà hóa học ban đầu phản đối: nếu lấy $\frac{1}{16}$ khối lượng oxygen-16 thì mọi bảng số của họ lệch khoảng 275 phần triệu. Ngược lại, định nghĩa $1\ \text{u} = \frac{1}{12} m(^{12}\text{C})$ chỉ gây sai lệch chừng 42 phần triệu, một mức chấp nhận được. Đó chính là lý do đơn vị ngày nay — còn gọi là đơn vị khối lượng nguyên tử thống nhất (unified atomic mass unit) — mang con số 12 tưởng như tùy tiện: nó là kết quả của một thỏa hiệp giữa hai cộng đồng khoa học chứ không phải một chọn lựa từ nguyên lý.