khảo sát mẫu

Khảo sát mẫu là một trong những công cụ cơ bản của thống kê suy luận. Thay vì hỏi toàn bộ tổng thể — điều thường tốn kém hoặc không khả thi — người nghiên cứu chọn ra một mẫu đại diện, thu thập câu trả lời, rồi dùng các ước lượng từ mẫu để suy ra tham số của tổng thể. Vì vậy, chất lượng của khảo sát phụ thuộc trực tiếp vào cách chọn mẫu: mẫu thiên lệch sẽ dẫn đến kết luận sai dù cỡ mẫu rất lớn.

Điểm cốt lõi phân biệt khảo sát mẫu với các phương pháp thu thập dữ liệu khác nằm ở chỗ người nghiên cứu không can thiệp vào đối tượng được hỏi. Khác với thí nghiệm, nơi nhà nghiên cứu chủ động áp đặt một điều kiện xử lý (treatment), khảo sát mẫu chỉ ghi nhận thực trạng đang tồn tại. Ngược lại, nó cũng không giống quan sát thuần túy ở chỗ dữ liệu được thu qua câu hỏi có cấu trúc, chứ không chỉ qua quan sát hành vi. Do đó, khảo sát mẫu phù hợp nhất khi mục tiêu là ước lượng một đặc trưng của tổng thể — tỉ lệ ủng hộ, thu nhập trung bình, hay mức độ hài lòng — hơn là xác lập quan hệ nhân quả.

Trong thực hành, kết quả của một khảo sát mẫu được biểu diễn qua tỉ lệ mẫu $\hat{p}$ hoặc trung bình mẫu $\bar{x}$, trong đó $n$ là cỡ mẫu. Hai đại lượng này là các ước lượng điểm (point estimates) của tham số tổng thể tương ứng. Nhờ định lý giới hạn trung tâm (central limit theorem), khi $n$ đủ lớn, phân phối mẫu của $\hat{p}$ hay $\bar{x}$ xấp xỉ chuẩn, cho phép xây dựng khoảng tin cậy và thực hiện kiểm định giả thuyết. Tuy nhiên, mọi suy luận này chỉ hợp lệ khi mẫu được chọn ngẫu nhiên và các điều kiện kiểm tra (cỡ mẫu, tính độc lập) được thỏa mãn.