nghiên cứu quan sát

Chọn mẫu ngẫu nhiên không biến nghiên cứu quan sát thành thí nghiệm.

Điều phân biệt hai loại thiết kế là có áp đặt tác động (treatment) hay không, chứ không phải cách chọn đơn vị nghiên cứu. Trong nghiên cứu quan sát, người nghiên cứu chỉ quan sát và đo các biến đúng như chúng vốn có; còn trong thí nghiệm ngẫu nhiên (randomized experiment), người nghiên cứu gán tác động cho từng đối tượng bằng cơ chế ngẫu nhiên. Do đó một nghiên cứu quan sát vẫn có thể dùng mẫu ngẫu nhiên đơn (simple random sample), và điều đó chỉ giúp mẫu đại diện tốt hơn cho tổng thể.

Nghiên cứu quan sát không kết luận được quan hệ nhân quả, dù mẫu lớn đến đâu.

Vì không có việc gán tác động ngẫu nhiên, các nhóm đem so sánh có thể khác nhau ngay từ đầu ở nhiều đặc điểm khác. Những đặc điểm ẩn này gọi là biến gây nhiễu (confounding variable), và chúng khiến ta không tách được ảnh hưởng của biến giải thích. Vì vậy câu trả lời an toàn luôn là có mối liên hệ (association), còn khẳng định nguyên nhân thì phải chờ thí nghiệm.

Tổng thể để suy rộng là nơi mẫu được rút ra, không phải nhóm rộng hơn.

Khi đề nói mẫu gồm 1.200 sinh viên nữ tại các trường đại học vùng Trung Tây nước Mỹ, kết luận chỉ suy rộng được cho đúng nhóm sinh viên nữ ở các trường đó. Suy sang toàn bộ phụ nữ Mỹ, hay sang cả sinh viên nam, đều là mở rộng quá khung lấy mẫu và sẽ bị trừ điểm. Ngược lại, thu hẹp về đúng 1.200 người trong mẫu cũng sai, vì như vậy là bỏ phí ưu điểm của việc chọn ngẫu nhiên.

Mẫu ngẫu nhiên giúp suy rộng kết quả, không giúp chứng minh nhân quả.

Hai chữ "ngẫu nhiên" trong đề xuất hiện ở hai chỗ khác nhau và có công dụng khác nhau. Chọn mẫu ngẫu nhiên bảo đảm mẫu đại diện cho tổng thể, nhờ đó ta suy rộng được; còn gán tác động ngẫu nhiên mới cân bằng các biến gây nhiễu và cho phép nói về nguyên nhân. Học sinh hay gộp hai vai trò này làm một rồi chọn phương án sai trong câu hỏi về lợi ích của mẫu ngẫu nhiên.