thí nghiệm (thực nghiệm)

Ngẫu nhiên hóa trong thí nghiệm là gán ngẫu nhiên xử lý, không phải chọn mẫu ngẫu nhiên.

Việc gán ngẫu nhiên các xử lý cho các đơn vị thí nghiệm (experimental unit) giúp cân bằng những khác biệt sẵn có giữa các nhóm, nhờ đó ta được phép kết luận nhân quả. Ngược lại, chọn mẫu ngẫu nhiên từ tổng thể mới là thứ cho phép mở rộng kết quả ra ngoài nhóm tham gia. Vì vậy một thí nghiệm trên người tình nguyện vẫn kết luận được nhân quả, nhưng chỉ giới hạn trong nhóm tình nguyện viên đó.

Chia xử lý theo nhóm có sẵn thì đó không còn là thí nghiệm hợp lệ.

Nếu độ giãn khác nhau, ta không tài nào biết là do lạnh hay do hiệu; đây chính là biến gây nhiễu (confounding variable). Muốn sửa, phải lấy dây thun từ cả hai hiệu rồi gán ngẫu nhiên vào hai điều kiện nhiệt độ. Do đó, hễ thấy đề mô tả "nhóm này làm cách này, nhóm kia làm cách kia" mà không có bốc thăm, hãy nghi ngay có nhiễu.

Lặp lại (replication) nghĩa là nhiều đơn vị cho mỗi xử lý, không phải làm lại thí nghiệm.

Trong một thí nghiệm về ốp điện thoại, tính lặp lại đạt được vì mỗi loại ốp được thử trên hơn một đơn vị thí nghiệm. Nhờ có nhiều đơn vị cho mỗi xử lý, ta ước lượng được mức dao động tự nhiên và biết chênh lệch quan sát có đủ lớn để đáng kể hay không.

Nhân tố, mức và xử lý là ba khái niệm khác nhau, đừng gọi lẫn.

Các giá trị cụ thể của nhân tố đó — thấp, trung bình, cao — là các mức (levels), và ở đây mỗi mức chính là một xử lý (treatment). Tuy nhiên khi có hai nhân tố, xử lý là mỗi tổ hợp của các mức, nên số xử lý bằng tích số mức chứ không phải tổng.

Điều kiện 10% không cần kiểm tra trong thí nghiệm có gán ngẫu nhiên.

Trong thí nghiệm với người tình nguyện, không hề có bước rút mẫu từ tổng thể quan tâm, nên viết "$n \le 0.10N$" là thừa và có thể bị coi là hiểu sai. Thay vào đó, hãy viết rằng các xử lý được gán ngẫu nhiên nên điều kiện độc lập được thỏa mãn.