khối

Chia khối xong vẫn phải bốc thăm gán xử lý bên trong từng khối.

Nhiều bài làm dừng lại ở chỗ tách các đơn vị thí nghiệm thành từng nhóm giống nhau rồi cho luôn nhóm này dùng thuốc A, nhóm kia dùng thuốc B. Làm như vậy là biến đặc điểm dùng để chia khối thành một yếu tố gây nhiễu mới, vì khi kết quả khác nhau ta không biết do xử lý hay do đặc điểm đó. Thiết kế khối ngẫu nhiên hóa (randomized block design) đòi hỏi rằng trong mỗi khối, các đơn vị được gán ngẫu nhiên vào đủ cả hai xử lý, và việc bốc thăm ấy được thực hiện riêng biệt ở từng khối. Nói cách khác, chia khối chỉ sắp xếp lại sân chơi; ngẫu nhiên hóa mới là thứ cho phép kết luận nhân quả.

Khối phải đồng nhất bên trong và khác biệt giữa các khối, chứ không ngược lại.

Một số học sinh chọn cách nhét vào mỗi khối đủ mọi kiểu người cho "cân bằng", tưởng rằng như thế mới công bằng. Thực ra mục đích của việc chia khối là tách phần biến thiên tự nhiên do đặc điểm đã biết ra khỏi phần so sánh giữa các xử lý, nên các đơn vị trong cùng một khối càng giống nhau càng tốt, còn giữa các khối thì càng khác nhau càng tốt. Vì vậy khi đề hỏi điều gì nên định hướng việc lập khối, câu trả lời luôn là một đặc điểm được cho là ảnh hưởng tới biến phản hồi (response variable) — loại da với thí nghiệm kem chống nắng, giới tính với bài kiểm tra nhân, loại chấn thương với thuốc giảm đau. Đặc điểm không liên quan gì đến kết quả thì chia khối theo nó chỉ tốn công mà không giảm được nhiễu.

Chia khối làm giảm biến thiên, không làm giảm thiên lệch.

Đây là chỗ dễ mất điểm trong câu tự luận vì hai khái niệm nghe na ná nhau. Thiên lệch phát sinh từ cách lấy mẫu hoặc cách gán xử lý và chỉ được xử lý bằng ngẫu nhiên hóa; còn chia khối giữ cho một nguồn biến thiên đã biết không lẫn vào so sánh, nhờ đó khác biệt thật giữa các xử lý dễ lộ ra hơn. Kết quả là kiểm định trở nên nhạy hơn: cùng một hiệu ứng, thiết kế có khối dễ cho kết quả có ý nghĩa thống kê hơn thiết kế hoàn toàn ngẫu nhiên. Hãy viết "giảm biến thiên do ... và giúp phát hiện khác biệt giữa các xử lý rõ hơn", đừng viết "để tránh thiên lệch".

Khối trong thí nghiệm khác với tầng trong lấy mẫu.

Hai kỹ thuật này cùng dựa trên ý tưởng nhóm các đối tượng giống nhau lại, nên rất hay bị gọi nhầm tên. Lấy mẫu phân tầng (stratified random sampling) thuộc về khâu chọn ai vào nghiên cứu và nhằm giúp mẫu đại diện tốt hơn cho tổng thể, trong khi chia khối thuộc về khâu thiết kế thí nghiệm và nhằm so sánh các xử lý chính xác hơn trên những đơn vị đã có sẵn. Trường hợp cực đoan của chia khối là mỗi khối chỉ gồm hai đơn vị rất giống nhau, hoặc cùng một người đo hai lần, khi đó ta có thiết kế cặp đôi tương ứng (matched pairs). Dùng sai tên trong bài tự luận thường bị trừ điểm dù ý tưởng mô tả đúng.