140 thuật ngữ song ngữ Việt–Anh, xếp theo unit,140 Vietnamese–English terms, sorted by unit. Học AP Biology từ đầuLearn AP Biology from the start
Mỗi mục có định nghĩa ngắn trả lời ngay “là gì”, tên tiếng Anh đúng như đề thi viết, công thức và ký hiệu theo khung CED, lỗi hay gặp khi làm bài và mẹo thi. Thuật ngữ được xếp theo 8 unit của AP Biology.
Each entry has a short definition that tells you what it is straight away, the English name exactly as the exam writes it, formulas and notation from the CED, common mistakes and exam tips. Terms are sorted into 8 units of AP Biology.
Bệnh tan máu bẩm sinh (thalassemia) là bệnh di truyền do đột biến gen mã hoá chuỗi alpha hoặc beta của hemoglobin.
Cân bằng nội môi (homeostasis) là khả năng duy trì môi trường bên trong cơ thể tương đối ổn định dù điều kiện bên ngoài thay đổi.
Chuỗi polypeptide (polypeptide) là chuỗi dài các amino acid nối với nhau bằng liên kết peptide theo một trình tự xác định.
Diệp lục (chlorophyll) là sắc tố màu lục trên màng thylakoid của lục lạp, hấp thụ năng lượng ánh sáng để chạy phản ứng sáng của quang hợp.
Disaccharide (disaccharide) là đường đôi, gồm hai phân tử đường đơn nối với nhau bằng liên kết glycoside.
Động vật hằng nhiệt (endotherm) là động vật tự sinh nhiệt từ trao đổi chất để giữ thân nhiệt tương đối ổn định, ít phụ thuộc nhiệt độ môi trường.
Monosaccharide (monosaccharide) là đường đơn, đơn phân nhỏ nhất của carbohydrate, không thuỷ phân được thành đường nhỏ hơn.
Phú dưỡng (eutrophication) là hiện tượng nước bị dư chất dinh dưỡng như nitrogen và phosphorus, làm tảo phát triển bùng nổ rồi gây thiếu oxygen.
Polysaccharide (polysaccharide) là carbohydrate gồm nhiều monosaccharide nối với nhau bằng liên kết glycoside, mạch thẳng hoặc phân nhánh.
Purine (purine) là nhóm base nitrogen có cấu trúc hai vòng, gồm adenine (A) và guanine (G), có trong cả DNA và RNA.
Pyrimidine (pyrimidine) là nhóm base nitrogen có cấu trúc một vòng, gồm cytosine, thymine trong DNA và uracil trong RNA.
Thoát hơi nước (transpiration) là sự mất nước ở dạng hơi từ cây ra khí quyển, chủ yếu qua khí khổng ở lá.
Bộ máy Golgi (Golgi apparatus) là bào quan gồm các túi màng dẹt xếp chồng, nơi chế biến, phân loại và đóng gói protein, lipid trước khi chuyển đi.
Chu kỳ tế bào (cell cycle) là chuỗi sự kiện có trật tự từ khi một tế bào được tạo ra tới khi nó phân chia thành hai tế bào con.
Chu trình Krebs (citric acid cycle) là chuỗi phản ứng vòng trong chất nền ty thể, oxy hoá acetyl-CoA thành CO₂ và chuyển electron vào NADH, FADH₂.
Codon kết thúc (stop codon) là một trong ba bộ ba UAA, UAG, UGA trên mRNA, báo hiệu ngừng dịch mã và giải phóng chuỗi polypeptide.
Điện thế hoạt động (action potential) là sự đổi điện thế nhanh và tạm thời trên màng neuron hoặc tế bào cơ, tự lan truyền dọc theo màng.
Gradient nồng độ (concentration gradient) là sự chênh lệch nồng độ một chất giữa hai vùng cạnh nhau, ví dụ hai bên màng tế bào.
Hô hấp tế bào (cellular respiration) là quá trình phân giải chất hữu cơ như glucose để tạo ATP cho tế bào sử dụng.
Khí khổng (stoma) là lỗ nhỏ trên biểu bì lá, thường ở mặt dưới, nơi CO2, O2 và hơi nước ra vào giữa lá và môi trường.
Kính hiển vi điện tử (electron microscope) là kính phóng đại mẫu vật bằng chùm electron thay cho ánh sáng, cho thấy chi tiết rất nhỏ trong tế bào.
Lục lạp (chloroplast) là bào quan có màng kép ở thực vật và tảo, nơi diễn ra quang hợp, biến năng lượng ánh sáng thành năng lượng hoá học.
Lưới nội chất hạt (rough endoplasmic reticulum) là vùng lưới nội chất có ribosome bám trên mặt ngoài, nơi tổng hợp và sửa đổi protein.
Lưỡng bội (diploid) là trạng thái tế bào hoặc cơ thể có hai bộ nhiễm sắc thể, kí hiệu 2n, một bộ từ bố và một bộ từ mẹ.
Lysosome (lysosome) là bào quan có một lớp màng, chứa enzyme thuỷ phân trong môi trường acid, làm nhiệm vụ tiêu hoá trong tế bào.
Nhân con (nucleolus) là vùng bắt màu đậm trong nhân tế bào, nơi tổng hợp rRNA và lắp ráp các tiểu phần ribosome.
Nước tiểu (urine) là dịch lọc do thận tạo ra và thải ra ngoài, mang theo chất thải chứa nitrogen, nước và muối thừa.
Peroxisome (peroxisome) là bào quan nhỏ, hình cầu, có một lớp màng, chuyên oxy hoá acid béo, amino acid và khử độc nhiều chất.
Plasmid (plasmid) là phân tử DNA vòng nhỏ nằm ngoài nhiễm sắc thể, tự nhân đôi độc lập và thường gặp ở vi khuẩn.
Ribosome (ribosome) là bào quan không màng gồm rRNA và protein, làm nơi dịch mã mRNA thành chuỗi polypeptide.
Sinh sản hữu tính (sexual reproduction) là hình thức sinh sản kết hợp vật chất di truyền của hai bố mẹ qua giao tử, tạo con có tổ hợp gene mới.
Sinh vật tự dưỡng (autotroph) là sinh vật tự tổng hợp chất hữu cơ từ chất vô cơ đơn giản như CO₂, dùng năng lượng ánh sáng hoặc hoá học.
Tế bào khí khổng (guard cells) là cặp tế bào nằm hai bên lỗ khí, đóng mở lỗ để điều chỉnh trao đổi khí và thoát hơi nước ở lá.
Thẩm thấu (osmosis) là sự di chuyển của nước qua màng bán thấm, từ nơi có thế nước cao sang nơi có thế nước thấp.
Thuyết nội cộng sinh (endosymbiotic theory) cho rằng ty thể và lục lạp bắt nguồn từ vi khuẩn sống tự do bị một tế bào lớn hơn nuốt vào rồi cộng sinh bên trong.
Thylakoid (thylakoid) là túi màng dẹt trong lục lạp, nơi diễn ra pha sáng của quang hợp.
Trao đổi chất (metabolism) là toàn bộ phản ứng hoá học diễn ra trong tế bào và cơ thể, gồm cả đồng hoá và dị hoá.
Ty thể (mitochondrion) là bào quan có màng kép, nơi diễn ra phần lớn quá trình hô hấp tế bào để tạo ATP.
Vận chuyển chủ động (active transport) là sự vận chuyển chất qua màng ngược chiều gradient nồng độ, cần tiêu tốn năng lượng, thường là ATP.
Vận chuyển thụ động (passive transport) là sự di chuyển chất qua màng theo chiều gradient nồng độ, không tiêu tốn năng lượng ATP.
Vi nhung mao (microvilli) là những nếp lồi rất nhỏ của màng sinh chất, giúp tăng diện tích bề mặt của tế bào.
Xuất bào (exocytosis) là cách tế bào đưa chất ra ngoài bằng cách cho túi chứa chất hợp nhất với màng tế bào.
Acetylcholinesterase (AChE) là enzyme ở khe synapse phân giải acetylcholine thành acetate và choline để kết thúc tín hiệu thần kinh.
ATP synthase (ATP synthase) là phức hợp protein trên màng, dùng dòng ion H⁺ đi theo chiều gradient để gắn phosphate vào ADP, tạo ATP.
Biến nạp (transformation) là quá trình tế bào, thường là vi khuẩn, hấp thụ DNA tự do từ môi trường và đưa nó vào hệ gene của mình.
Chu trình Calvin (Calvin cycle) là chuỗi phản ứng ở chất nền lục lạp dùng ATP và NADPH từ pha sáng để cố định CO₂ thành đường.
Coenzyme (coenzyme) là phân tử hữu cơ nhỏ, thường có nguồn gốc từ vitamin, liên kết với enzyme và cần cho enzyme hoạt động.
Diệp lục a (chlorophyll a) là sắc tố quang hợp chính, hấp thụ mạnh ánh sáng xanh tím và đỏ, trực tiếp nhường electron cho chuỗi truyền electron.
Động vật biến nhiệt (ectotherm) là động vật lấy nhiệt chủ yếu từ môi trường bên ngoài, nên nhiệt độ cơ thể thay đổi theo môi trường.
Đột biến (mutation) là sự thay đổi trong trình tự nucleotide của vật chất di truyền, xảy ra ở một gene hoặc ở cấp nhiễm sắc thể.
Giao tử (gamete) là tế bào sinh dục đơn bội, như tinh trùng hay trứng, kết hợp với giao tử khác khi thụ tinh để tạo hợp tử.
Glycogen (glycogen) là polysaccharide dự trữ năng lượng ở động vật và nấm, gồm rất nhiều phân tử glucose nối với nhau và phân nhánh mạnh.
Hoá năng (chemical energy) là thế năng dự trữ trong liên kết hoá học, được giải phóng khi các liên kết bị phá vỡ và sắp xếp lại.
Hô hấp hiếu khí (aerobic respiration) là quá trình phân giải chất hữu cơ như glucose khi có oxygen để tạo ATP, với oxygen là chất nhận electron cuối cùng.
Hô hấp kị khí (anaerobic cellular respiration) là quá trình tế bào phân giải chất hữu cơ lấy năng lượng mà không dùng oxygen.
Kinase (kinase) là enzyme chuyển nhóm phosphate từ ATP sang một phân tử khác, thường là protein, để bật hoặc tắt hoạt động của nó.
Lên men (fermentation) là con đường chuyển hoá kị khí giúp tái tạo NAD⁺ để đường phân tiếp tục tạo ATP khi thiếu oxygen.
Lipase (lipase) là enzyme thuỷ phân chất béo, cắt triglyceride thành acid béo và glycerol để cơ thể hấp thu.
Lưới thức ăn (food web) là tập hợp các chuỗi thức ăn nối với nhau trong một quần xã, có chung nhiều mắt xích.
NADH (NADH) là dạng khử của coenzyme NAD⁺, mang electron năng lượng cao từ quá trình phân giải chất hữu cơ tới chuỗi truyền electron.
Pepsin (pepsin) là enzyme tiêu hoá protein trong dạ dày, cắt chuỗi polypeptide thành các đoạn ngắn hơn.
Pha sáng (light-dependent reaction) là giai đoạn đầu của quang hợp trên màng thylakoid, dùng năng lượng ánh sáng để tạo ATP và NADPH, giải phóng oxygen.
Pha tối (light-independent reaction) là giai đoạn thứ hai của quang hợp, dùng ATP và NADPH để cố định CO2 thành carbohydrate.
Phiên mã (transcription) là quá trình tổng hợp RNA dựa trên mạch khuôn của một gene trên DNA, do RNA polymerase thực hiện.
Pyruvate (pyruvate) là phân tử ba carbon tạo ra ở cuối đường phân, điểm rẽ nhánh giữa hô hấp hiếu khí và lên men.
Quần xã (community) là tập hợp các quần thể thuộc nhiều loài khác nhau cùng sống trong một khu vực và tương tác với nhau.
Sắc tố (pigment) là phân tử hấp thụ một số bước sóng ánh sáng và phản xạ các bước sóng còn lại, tạo nên màu của nó.
Sinh vật dị dưỡng (heterotroph) là sinh vật không tự tổng hợp được chất hữu cơ từ chất vô cơ, phải lấy chất hữu cơ từ sinh vật khác.
Tập tính (behavior) là chuỗi phản ứng của sinh vật đáp lại kích thích từ môi trường bên trong hoặc bên ngoài.
Truyền tin tế bào (signal transduction) là chuỗi sự kiện chuyển tín hiệu từ thụ thể đã gắn ligand qua các phân tử trong tế bào, dẫn tới một đáp ứng cụ thể.
Trypsin (trypsin) là enzyme protease do tuyến tuỵ tiết ra, cắt protein thành các đoạn peptide ngắn trong ruột non.
Vi khuẩn lam (cyanobacteria) là nhóm vi khuẩn quang hợp thải oxygen, từng góp phần làm giàu oxygen cho khí quyển Trái Đất.
Acetylcholine (acetylcholine) là chất dẫn truyền thần kinh do neuron giải phóng, truyền tín hiệu qua synapse, nhất là từ neuron vận động tới cơ.
Chất dẫn truyền thần kinh (neurotransmitter) là phân tử tín hiệu do neuron tiết vào khe synapse để truyền tín hiệu sang tế bào kế tiếp.
Đại thực bào (macrophage) là tế bào bạch cầu lớn có khả năng nuốt và tiêu hoá vi khuẩn, virus và các mảnh vụn lạ.
Erythropoietin (EPO) là hormone do thận tiết ra khi máu thiếu oxygen, kích thích tuỷ xương sản xuất hồng cầu.
Glucagon (glucagon) là hormone do tế bào alpha của tuyến tụy tiết ra khi đường huyết thấp, có tác dụng làm tăng đường huyết.
Hệ nội tiết (endocrine system) là hệ các tuyến tiết hormone vào máu để điều hoà hoạt động của các cơ quan ở xa.
Neuron (neuron) là tế bào thần kinh chuyên hoá, nhận và truyền tín hiệu điện và hoá học.
Operon (operon) là cụm gene ở sinh vật nhân sơ được phiên mã chung thành một mRNA, cùng chịu điều khiển của một promoter và một vùng vận hành.
Prolactin (prolactin) là hormone do thuỳ trước tuyến yên tiết ra, kích thích tuyến vú tạo sữa.
Protein p53 (p53) là protein điều hoà chu kỳ tế bào, dừng phân bào khi DNA bị hỏng và có thể kích hoạt tế bào tự chết theo chương trình.
Synapse (synapse) là chỗ nối giữa hai neuron, hoặc giữa neuron và tế bào đích, nơi tín hiệu thần kinh được truyền đi.
Tế bào lympho B (B cell) là bạch cầu trưởng thành trong tuỷ xương, khi được hoạt hoá sẽ biệt hoá thành tương bào tiết kháng thể.
Tế bào lympho T (T cell) là bạch cầu trưởng thành ở tuyến ức, giữ vai trò chính trong miễn dịch thích ứng.
Tế bào trình diện kháng nguyên (antigen-presenting cell) là tế bào miễn dịch nuốt mầm bệnh rồi gắn mảnh kháng nguyên lên bề mặt để báo cho tế bào T.
Thụ thể (receptor) là protein trên màng hoặc trong tế bào đích, liên kết đặc hiệu với một phân tử tín hiệu và khởi động đáp ứng.
Tiểu cầu (platelet) là mảnh tế bào nhỏ trong máu, tụ lại ở vết thương và cùng các yếu tố đông máu tạo nút bịt để cầm máu.
Tuyến yên (pituitary gland) là tuyến nội tiết nhỏ ở đáy não, gồm thuỳ trước và thuỳ sau, tiết nhiều hormone điều khiển các tuyến khác.
Vùng dưới đồi (hypothalamus) là vùng não điều khiển sự tiết hormone của tuyến yên và giữ cân bằng nội môi của cơ thể.
Hợp tử (zygote) là tế bào lưỡng bội được tạo ra khi giao tử đực và giao tử cái kết hợp trong thụ tinh.
Kiểu hình (phenotype) là tập hợp các đặc điểm quan sát hoặc đo được của sinh vật, từ hình thái tới hoạt động sinh hoá.
Tái bản DNA (DNA replication) là quá trình tế bào sao chép một phân tử DNA thành hai phân tử giống hệt, diễn ra trước khi phân bào.
Thụ tinh (fertilization) là sự kết hợp của hai giao tử đơn bội, thường từ hai cá thể, tạo thành hợp tử lưỡng bội.
Tính trạng (trait) là một đặc điểm di truyền có thể quan sát hoặc đo được của sinh vật, như màu hoa, chiều cao hay nhóm máu.
Trội (dominant) là tính chất của allele biểu hiện kiểu hình ngay cả khi chỉ có một bản sao, che lấp allele lặn ở thể dị hợp.
Công nghệ sinh học (biotechnology) là việc dùng sinh vật, tế bào hoặc phân tử sinh học để tạo ra hay cải biến sản phẩm phục vụ con người.
DNA polymerase (DNA polymerase) là enzyme tổng hợp mạch DNA mới bằng cách gắn nucleotide bổ sung vào đầu 3' của mạch đang kéo dài, theo mạch khuôn.
Đoạn Okazaki (Okazaki fragment) là đoạn DNA ngắn được tổng hợp trên mạch ra chậm trong tái bản DNA, sau đó được nối lại thành mạch liên tục.
Đột biến điểm (point mutation) là đột biến chỉ liên quan tới một cặp nucleotide trong gene, gồm thay thế, thêm hoặc mất một cặp nucleotide.
Enzyme cắt giới hạn (restriction endonuclease) là enzyme nhận biết một trình tự DNA ngắn đặc hiệu và cắt DNA tại hoặc gần trình tự đó.
Enzyme phiên mã ngược (reverse transcriptase) là enzyme dùng RNA làm khuôn để tổng hợp DNA, có ở retrovirus như HIV.
Lactase (lactase) là enzyme thuỷ phân đường lactose trong sữa thành glucose và galactose.
Ligase (ligase) là enzyme nối hai đoạn DNA bằng cách tạo liên kết phosphodiester giữa đầu 3'-OH và đầu 5'-phosphate.
MicroRNA (miRNA) là phân tử RNA rất ngắn, khoảng 21 nucleotide, bắt cặp với mRNA đích để phân huỷ hoặc chặn dịch mã của mRNA đó.
Retrovirus (retrovirus) là virus có hệ gen RNA, phải phiên mã ngược thành DNA rồi mới cài vào hệ gen tế bào chủ.
Sự thích nghi (adaptation) là đặc điểm di truyền giúp sinh vật sống sót và sinh sản tốt hơn trong môi trường hiện tại của nó.
Tế bào sinh dưỡng (somatic cell) là mọi tế bào của sinh vật đa bào, trừ giao tử và các tế bào sinh ra giao tử.
Thể ba (trisomy) là trạng thái tế bào lưỡng bội nhưng thừa một chiếc của một nhiễm sắc thể, tức có ba chiếc thay vì hai.
Cách li sau hợp tử (postzygotic barrier) là cơ chế cách li sinh sản xảy ra sau khi hợp tử đã hình thành, làm con lai chết hoặc không sinh sản được.
Cách li sinh sản (reproductive isolation) là các trở ngại ngăn hai loài giao phối với nhau hoặc ngăn chúng tạo ra con lai hữu thụ.
Cạnh tranh (competition) là quan hệ giữa các cá thể hay các loài cùng sử dụng một nguồn sống có hạn, làm các bên đều bị bất lợi.
Chọn lọc tự nhiên (natural selection) là quá trình cá thể mang đặc điểm di truyền phù hợp với môi trường sống sót và sinh sản nhiều hơn, làm đặc điểm đó phổ biến dần.
Con lai (hybrid) là cá thể sinh ra từ hai bố mẹ thuộc hai loài khác nhau nhưng có họ hàng gần.
Cổ sinh vật học (paleontology) là ngành nghiên cứu lịch sử sự sống trên Trái Đất thông qua hoá thạch.
Đa dạng sinh học (biodiversity) là sự phong phú của sự sống ở mọi cấp, gồm đa dạng di truyền, đa dạng loài và đa dạng hệ sinh thái.
Hiệu ứng thắt cổ chai (bottleneck effect) là sự thay đổi ngẫu nhiên tần số allele khi kích thước quần thể giảm mạnh đột ngột do thiên tai hoặc biến cố.
Hình thành loài (speciation) là quá trình một quần thể tách thành các nhóm cách li sinh sản với nhau, dần trở thành loài mới.
Ổ sinh thái (niche) là toàn bộ vai trò và điều kiện sống của một loài trong hệ sinh thái, gồm nơi sống, nguồn sống và cách nó tương tác với loài khác.
Tuyệt chủng (extinction) là sự biến mất hoàn toàn của một loài khỏi Trái Đất, khi cá thể cuối cùng của loài đó chết.
Bậc dinh dưỡng (trophic level) là vị trí của một nhóm sinh vật trong chuỗi thức ăn, xác định theo nguồn năng lượng mà chúng sử dụng.
Biến đổi khí hậu toàn cầu (global climate change) là sự thay đổi kiểu thời tiết toàn Trái Đất, nổi bật là nhiệt độ tăng do CO2 khí quyển tăng.
Chất dinh dưỡng (nutrient) là chất mà sinh vật cần lấy từ môi trường để sinh trưởng và duy trì sự sống, như carbon, nitrogen, phosphorus.
Chuỗi thức ăn (food chain) là dãy các loài nối tiếp nhau theo quan hệ dinh dưỡng, loài trước là thức ăn của loài sau, bắt đầu từ sinh vật sản xuất.
Cộng sinh (mutualism) là quan hệ giữa hai loài trong đó cả hai cùng có lợi.
Diễn thế sinh thái (ecological succession) là quá trình biến đổi tuần tự của quần xã qua thời gian, trong đó các loài lần lượt thay thế nhau.
Động vật ăn tạp (omnivore) là động vật ăn cả thực vật lẫn động vật.
Động vật ăn thịt (carnivore) là động vật lấy năng lượng và chất dinh dưỡng chủ yếu từ việc ăn thịt động vật khác.
Động vật ăn thực vật (herbivore) là động vật chỉ lấy thức ăn từ thực vật, đóng vai sinh vật tiêu thụ bậc một trong chuỗi thức ăn.
Động vật nhai lại (ruminant) là động vật ăn cỏ có dạ dày chia bốn ngăn, như bò, dê, cừu, nhờ vi sinh vật cộng sinh để tiêu hoá cellulose.
Hệ sinh thái (ecosystem) là toàn bộ sinh vật trong một vùng cùng môi trường vô sinh xung quanh, liên hệ qua dòng năng lượng và chu trình vật chất.
Kích thước quần thể (population size) là tổng số cá thể của một quần thể sống trong cùng một khu vực tại cùng thời điểm, kí hiệu N.
Màng sinh học (biofilm) là quần xã vi sinh vật bám trên bề mặt và được giữ lại với nhau bằng một lớp chất nền nhầy.
Nhân tố hữu sinh (biotic factor) là các sinh vật và mối quan hệ giữa chúng có ảnh hưởng tới một sinh vật, như cạnh tranh, ăn thịt, ký sinh và cộng sinh.
Nhân tố vô sinh (abiotic factor) là thành phần không sống của môi trường ảnh hưởng tới sinh vật, như nhiệt độ, ánh sáng, nước, độ pH và chất khoáng.
Sinh khối (biomass) là tổng khối lượng chất hữu cơ của sinh vật sống trên một đơn vị diện tích hoặc thể tích ở một thời điểm.
Sinh quyển (biosphere) là tập hợp mọi hệ sinh thái trên Trái Đất, gồm tất cả các vùng có sinh vật sống.
Sinh vật sản xuất (primary producer) là sinh vật tự tạo chất hữu cơ từ chất vô cơ nhờ năng lượng ánh sáng hoặc hoá học, đứng ở bậc dinh dưỡng đầu tiên.
Tập tính kiếm ăn (foraging) là các hành vi động vật dùng để tìm, chọn và lấy thức ăn trong môi trường.
Vật chủ (host) là sinh vật bị mầm bệnh hoặc vật kí sinh xâm nhập, hoặc là nơi vật kí sinh sống bám vào.