AP Statistics

tung độ gốcy-intercept

y-interceptVietnamese: tung độ gốc

Còn gọi:Also called: y-intercept

Định nghĩaIn short

Tung độ gốc là giá trị dự đoán của biến phản hồi khi biến giải thích bằng 0, ứng với điểm đường hồi quy cắt trục tung.The y-intercept is the predicted value of the response variable when the explanatory variable equals 0 — the point where the regression line crosses the y-axis.

Trực giác: Giống như số ki-lô-mét trên đồng hồ xe khi chưa lăn bánh — con số ban đầu trước khi mọi thứ bắt đầu thay đổi.Intuition: Think of the odometer reading on a car before it has moved an inch — the starting number, before anything begins to change.

Công thức chínhKey formula

y^=b0+b1x\hat{y} = b_0 + b_1 x
Định nghĩa đầy đủFull definition1 phút đọc1 min read

Tung độ gốc trong hồi quy tuyến tính là hệ số b0b_0, biểu thị giá trị dự đoán của biến phản hồi khi biến giải thích bằng 0. Về hình học, đó là tung độ nơi đường hồi quy cắt trục tung và có cùng đơn vị với biến phản hồi.

Nếu x=0x=0 ngoài phạm vi dữ liệu hoặc vô nghĩa, b0b_0 vẫn xác định đường thẳng nhưng không nên gán ý nghĩa thực tế. Tung độ gốc khác hệ số góc, đại lượng mô tả mức thay đổi dự đoán của phản hồi khi xx tăng một đơn vị.

In linear regression, the y-intercept is the coefficient b0b_0: the predicted value of the response variable when the explanatory variable equals 0. Geometrically, it is the y-coordinate of the point where the regression line crosses the y-axis, and it carries the same units as the response variable.

When x=0x=0 lies outside the range of the data or makes no sense, b0b_0 still pins down the line, but you should not give it a real-world interpretation. The y-intercept is not the slope, which describes the predicted change in the response for each one-unit increase in xx.

Ký hiệuNotation
b0b_0, β^0\hat{\beta}_0
b0b_0, β^0\hat{\beta}_0
Công thức chi tiếtFormula details2 công thức2 formulas
y^=b0+b1x\hat{y} = \htmlClass{fp-0}{b_0} + \htmlClass{fp-1}{b_1 x}
y^=b0+b1x\hat{y} = \htmlClass{fp-0}{b_0} + \htmlClass{fp-1}{b_1 x}

Dùng để xác định và diễn giải tung độ gốc trong phương trình hồi quy tuyến tính.Use this to identify and interpret the y-intercept in a linear regression equation.

Trong đóWhere

y^\hat{y}giá trị dự đoán của biến phản hồipredicted value of the response variableb0b_0tung độ gốc, giá trị dự đoán khi x=0x=0y-intercept, the predicted value when x=0x=0b1b_1hệ số góc, mức thay đổi của y^\hat{y} ứng với một đơn vị xxslope, the change in y^\hat{y} for each one-unit increase in xxxxbiến giải thíchexplanatory variable
b0=yˉ−b1xˉ\htmlClass{fp-0}{b_0} = \htmlClass{fp-1}{\bar{y}} - \htmlClass{fp-2}{b_1 \bar{x}}
b0=yˉ−b1xˉ\htmlClass{fp-0}{b_0} = \htmlClass{fp-1}{\bar{y}} - \htmlClass{fp-2}{b_1 \bar{x}}

Dùng để tính tung độ gốc từ hệ số góc và trung bình mẫu của hai biến.Use this to compute the y-intercept from the slope and the sample means of the two variables.

Trong đóWhere

b0b_0tung độ gốc của đường hồi quyy-intercept of the regression lineyˉ\bar{y}trung bình mẫu của biến phản hồi yysample mean of the response variable yyb1b_1hệ số góc của đường hồi quyslope of the regression linexˉ\bar{x}trung bình mẫu của biến giải thích xxsample mean of the explanatory variable xx
Hay hiểu saiCommon misconceptions3 ý, 1 phút đọc3 points, 1 min read

Tung độ gốc không phải lúc nào cũng có ý nghĩa thực tế.

Nếu x=0x=0 nằm ngoài phạm vi dữ liệu hoặc vô lý, diễn giải đó là ngoại suy và có thể không có ý nghĩa thực tế.

Không được coi tung độ gốc là giá trị chắc chắn.

Đường hồi quy cho giá trị phản hồi trung bình được dự đoán khi x=0x=0; câu trả lời cần nêu “dự đoán” và đơn vị.

Tung độ gốc không phải hệ số góc.

Trong bảng hồi quy, nó ở hàng “Constant” hoặc “Intercept”; hệ số góc ở hàng biến giải thích.

The y-intercept does not always have a real-world meaning.

If x=0x=0 falls outside the data range or is impossible, interpreting it is extrapolation and may be meaningless.

Do not treat the y-intercept as a certain value.

The line gives the mean predicted response when x=0x=0, so your answer must say "predicted" and include units.

The y-intercept is not the slope.

In regression output it appears in the "Constant" or "Intercept" row, while the slope sits in the explanatory-variable row.

Mẹo phòng thiExam tips2 mẹo2 tips

Hãy diễn giải theo ngữ cảnh, kèm đơn vị và từ “dự đoán”.

Nếu x=0x=0 ngoài phạm vi dữ liệu hoặc vô nghĩa, hãy nêu đây là ngoại suy và không có ý nghĩa thực tế.

Kiểm tra dạng lệnh hồi quy trước khi đọc hệ số.

Với LinReg(a+bx), aa là tung độ gốc; với LinReg(ax+b), bb là tung độ gốc.

Interpret the intercept in context, with units and the word "predicted." If x=0x=0 is outside the data range or nonsensical, say so and note that it has no practical meaning.

Check which regression command produced the output before reading off coefficients.

With LinReg(a+bx), aa is the y-intercept; with LinReg(ax+b), bb is the y-intercept.

Tần suất trong đề AP StatisticsHow often it shows up on AP StatisticsHay gặpCommon
Khái niệm này sinh ra từ đâuWhere the concept comes from1 phút đọc1 min read

khoảng năm 1400 (từ "intercept" vào tiếng Anh)

Khoảng năm 1400, “intercept” vào tiếng Anh với nghĩa “chặn lại”; hình học tọa độ sau đó dùng hình ảnh này cho điểm đồ thị cắt trục tung.
Around 1400, "intercept" entered English meaning "to cut off or stop"; coordinate geometry later borrowed that image for the point where a graph cuts the y-axis.

Vì sao mang đúng cái tên này? Gốc là intercipere trong tiếng Latinh, do inter ("giữa") ghép với dạng biến thể của capere ("bắt, nắm") tạo thành, nghĩa đen là "tóm lấy ở giữa đường đi". Có tài liệu kể rằng ở La Mã cổ, interceptores là những kỵ binh chuyên phục kích để cướp thư tín của đối phương, và chính nghĩa quân sự này theo từ đi vào tiếng Anh; dạng danh từ interceptor được ghi nhận từ thập niên 1590, còn nghĩa "cú chặn bóng" trong thể thao mãi tới năm 1821 mới xuất hiện. Vì vậy cái tên nghe có vẻ hiếu chiến lại rất hợp lý: đồ thị bị trục tung "chặn" lại ở đúng một điểm, và tọa độ đứng của điểm đó là thứ ta cần. Cách gọi tiếng Việt đi theo hướng mô tả vị trí: "tung độ" là tọa độ đo theo trục đứng, còn "gốc" chỉ chỗ x=0x=0. Dạng viết quen thuộc y=a+bxy=a+bx đặt số hạng này lên đầu, nên trong phần mềm thống kê nó thường mang nhãn hằng số thay vì tên hình học; cách viết y=mx+by=mx+b thì được gọi là dạng hệ số góc – tung độ gốc (slope-intercept form).

Thử nghiệm tương tácInteractive explorer

Kéo đám điểm ra xa x = 0 — nhìn tung độ gốc văng đi

Kéo đám điểm ra xa x = 0 — nhìn tung độ gốc văng đi

Kéo tham số, thấy khái niệm chuyển động — đăng nhập để mở.Drag the parameters and watch the concept move — sign in to open.

Tạo tài khoảnCreate an account
Ví dụ có lời giảiWorked example3 phút đọc3 min read
Một cố vấn học tập muốn biết số giờ tự học mỗi tuần có liên hệ tuyến tính với điểm trung bình tích lũy (GPA) của sinh viên hay không. Cô chọn ngẫu nhiên 25 sinh viên, ghi lại số giờ tự học mỗi tuần (x, đơn vị: giờ) và GPA (y, thang 4.0) của từng người. Số giờ tự học trong mẫu dao động từ 5 đến 22 giờ. Phần mềm cho kết quả hồi quy tuyến tính như sau: PredictorCoefSE CoefTPConstant2.1480.173512.380.000Hours0.05240.00766.890.000 S = 0.2149, R-Sq = 67.2%
  1. aViết phương trình đường hồi quy dự báo và giải thích ý nghĩa của tung độ gốc trong ngữ cảnh bài toán.
  2. bCách giải thích ở câu (a) có thực sự có ý nghĩa thực tiễn với bộ dữ liệu này không? Giải thích.
  3. cDự báo GPA của một sinh viên tự học 12 giờ mỗi tuần, và cho biết tỉ lệ biến thiên của GPA không được mô hình giải thích.
1Bước 1: Đọc bảng kết quả theo đúng vai trò của từng dòng. Dòng "Constant" cho tung độ gốc a=2.148a = 2.148, còn dòng "Hours" cho hệ số góc (slope) b=0.0524b = 0.0524. Vì vậy phương trình dự báo là y^=2.148+0.0524x\hat{y} = 2.148 + 0.0524x, trong đó y^\hat{y} là GPA dự báo và xx là số giờ tự học mỗi tuần. Dấu mũ trên yy nhắc rằng đây là giá trị dự báo chứ không phải GPA thật của một sinh viên cụ thể.
2Bước 2: Tung độ gốc là giá trị của y^\hat{y} khi x=0x = 0, nên chỉ cần thay x=0x = 0 vào phương trình: y^=2.148+0.0524(0)=2.148\hat{y} = 2.148 + 0.0524(0) = 2.148. Con số này nói rằng mô hình dự báo GPA bằng 2.1482.148 cho một sinh viên tự học 00 giờ mỗi tuần. Khi viết câu trả lời, phải gắn đủ ba yếu tố: giá trị dự báo, biến yy kèm đơn vị, và điều kiện x=0x = 0 diễn đạt bằng lời.
3Bước 3: Xét xem x=0x = 0 có nằm trong phạm vi dữ liệu hay không. Số giờ tự học quan sát được chỉ trải từ 55 đến 2222 giờ, nên x=0x = 0 nằm ngoài khoảng đó. Dùng mô hình ở một giá trị ngoài phạm vi dữ liệu là ngoại suy (extrapolation), và không có bằng chứng nào cho thấy quan hệ tuyến tính còn đúng ở đó. Do đó tung độ gốc ở đây chỉ đóng vai trò neo đường thẳng về mặt toán học, không nên hiểu như một dự báo đáng tin cho sinh viên hoàn toàn không tự học.
4Bước 4: Với x=12x = 12 (nằm gọn trong khoảng 55 đến 2222 nên đây là nội suy hợp lệ), ta có y^=2.148+0.0524(12)=2.148+0.6288=2.7768≈2.78\hat{y} = 2.148 + 0.0524(12) = 2.148 + 0.6288 = 2.7768 \approx 2.78. Hệ số xác định (coefficient of determination) R2=0.672R^2 = 0.672 cho biết mô hình giải thích được 67.2%67.2\% biến thiên của GPA, nên phần không giải thích được là 1−0.672=0.3281 - 0.672 = 0.328, tức 32.8%32.8\%.

Đường hồi quy là y^=2.148+0.0524x\hat{y} = 2.148 + 0.0524x. Tung độ gốc 2.1482.148 nghĩa là mô hình dự báo GPA khoảng 2.1482.148 cho một sinh viên tự học 00 giờ mỗi tuần; tuy nhiên vì dữ liệu chỉ có số giờ tự học từ 55 đến 2222, giá trị này là kết quả ngoại suy và không nên diễn giải như một dự báo thực tế. Với 1212 giờ tự học mỗi tuần, GPA dự báo là khoảng 2.782.78, và có 32.8%32.8\% biến thiên của GPA trong mẫu không được mô hình tuyến tính theo số giờ tự học giải thích.

Bạn nắm chắc chưa?Check your understanding

Quiz câu thật từ ngân hàng đềReal exam questions from our question bank

Vài câu thật gắn đúng khái niệm này, chấm ngay kèm giải thích từng đáp án — hệ thống ghi nhớ bạn nắm tới đâu.A few real questions on exactly this concept, graded instantly with an explanation for every choice — the system remembers how well you know it.

Tạo tài khoảnCreate an account

Học tiếp từ đâyKeep learning

Bài học chứa thuật ngữ nàyLesson that uses this termDự đoán với linear regression model (mô hình hồi quy tuyến tính)Phân tích hồi quy, khoácourse AP Statistics
Bài học chứa thuật ngữ nàyLesson that uses this termHồi quy bình phương tối thiểuPhân tích hồi quy, khoácourse AP Statistics
Mục tiêu và lộ trình unit ai cũng xem được — làm bài tập và lưu tiến độ thì cần đăng nhập.Anyone can view a unit's goals and roadmap — sign in to do the exercises and save your progress.

Hay nhầm vớiOften confused with

Khác nhau ở đâuHow they differTung độ gốc là một con số cố định của đường hồi quy, ứng riêng với x=0x = 0. Giá trị dự đoán thay đổi theo từng giá trị xx được thay vào.
Hay nhầm khiMixed up whenKhi đề yêu cầu diễn giải ý nghĩa hệ số trong ngữ cảnh, thí sinh hay mô tả tung độ gốc như dự đoán chung thay vì nói rõ đó là dự đoán khi biến giải thích bằng 0.

Cùng chủ đềSame topic

Nguồn tham khảoReferences

  1. [1]Barron_AP_Stat_2026. tr. 27, 41, 57.

Biên soạn bởi DucklingStudy, bản quyền thuộc DucklingStudy.Written by DucklingStudy. © DucklingStudy. Xuất bảnPublished .