AP Statistics

độ lệch (so với trung bình)deviation

deviationVietnamese: độ lệch (so với trung bình)

Còn gọi:Also called: deviation

Định nghĩaIn short

Độ lệch (so với trung bình) là khoảng cách có dấu giữa một quan sát và trung bình của tập dữ liệu, tính bằng hiệu số quan sát trừ trung bình.A deviation (from the mean) is the signed distance between an observation and the mean of the data set, found by subtracting the mean from the observation.

Trực giác: Độ lệch giống như khoảng cách kèm hướng từ nhà một học sinh đến điểm hẹn chung của cả lớp — xa bao nhiêu và về phía nào.Intuition: A deviation is like the distance and direction from one student's house to the class meeting point — how far away, and on which side.

Công thức chínhKey formula

xi−xˉx_i-\bar{x}
Định nghĩa đầy đủFull definition1 phút đọc1 min read

Độ lệch (so với trung bình) của một quan sát định lượng là hiệu giữa giá trị ấy và trung bình dữ liệu. Độ lệch dương khi giá trị lớn hơn trung bình và âm khi nhỏ hơn. Tổng các độ lệch quanh trung bình bằng 0.

Độ lệch mô tả từng quan sát, không phải độ lệch chuẩn tóm tắt cả tập dữ liệu. Bình phương các độ lệch trước khi cộng giúp tránh sự triệt tiêu giữa dấu dương và âm, từ đó tính phương sai và độ lệch chuẩn.

The deviation (from the mean) of a quantitative observation is the value of that observation minus the mean of the data. A deviation is positive when the value lies above the mean and negative when it lies below. The deviations about the mean always sum to 0.

A deviation describes a single observation, unlike the standard deviation, which summarizes the whole data set. Squaring the deviations before adding them prevents positive and negative values from canceling, which is how variance and standard deviation are computed.

Ký hiệuNotation
xi−xˉx_i - \bar{x}
xi−xˉx_i - \bar{x}
Giải nghĩa công thứcFormula breakdown1 công thức1 formula
xi−xˉ\htmlClass{fp-1}{\htmlClass{fp-0}{x_i}-\htmlClass{fp-0}{\bar{x}}}
xi−xˉ\htmlClass{fp-1}{\htmlClass{fp-0}{x_i}-\htmlClass{fp-0}{\bar{x}}}

Đo khoảng cách có dấu của một quan sát so với trung bình; dùng tiếp khi tính phương sai, độ lệch chuẩn hoặc điểm z.Measures the signed distance of an observation from the mean; used again when computing variance, standard deviation, or a z-score.

Trong đóWhere

xix_igiá trị quan sát thứ i trong tập dữ liệuthe iith observed value in the data setxˉ\bar{x}trung bình mẫu của toàn bộ dữ liệusample mean of all the data
Hay hiểu saiCommon misconceptions3 ý, 1 phút đọc3 points, 1 min read

Độ lệch không phải độ lệch chuẩn.

Độ lệch mô tả từng quan sát bằng hiệu giữa giá trị và trung bình. Độ lệch chuẩn là một số tóm tắt độ phân tán của cả tập dữ liệu, được xây dựng từ các độ lệch đã bình phương.

Thứ tự trừ quyết định dấu của độ lệch.

Luôn lấy giá trị trừ trung bình. Khi tính điểm z và xác suất từ điểm z, đảo thứ tự sẽ đổi dấu và có thể khiến bạn trả lời nhầm câu hỏi.

Tổng độ lệch không đo được độ phân tán.

Với một tập dữ liệu, tổng các độ lệch quanh trung bình bằng 0 vì phần dương và âm triệt tiêu. Vì vậy, phương sai dùng các độ lệch đã bình phương.

A deviation is not a standard deviation.

A deviation describes one observation as its value minus the mean. The standard deviation is a single number summarizing the spread of the entire data set, built from the squared deviations.

The order of subtraction determines the sign of a deviation.

Always subtract the mean from the value. When computing z-scores and probabilities from them, reversing the order flips the sign and can make you answer the wrong question.

The sum of the deviations cannot measure spread.

For any data set, the deviations about the mean add to 0 because the positive and negative parts cancel. That is why variance uses squared deviations instead.

Mẹo phòng thiExam tips2 mẹo2 tips

Viết rõ phép trừ trước khi bấm máy.

Trong bài chuẩn hóa, ghi cả độ lệch và mẫu số để thể hiện phương pháp, thay vì chỉ ghi kết quả xác suất.

Độ lệch có đơn vị; điểm z thì không.

Độ lệch mang cùng đơn vị với dữ liệu gốc. Điểm z biểu diễn số độ lệch chuẩn cách trung bình nên không có đơn vị.

Write out the subtraction before you touch the calculator.

On standardizing problems, show both the deviation and the denominator to communicate your method rather than reporting a probability alone.

Deviations carry units; z-scores do not.

A deviation is expressed in the same units as the original data, while a z-score counts how many standard deviations a value lies from the mean, so it is unitless.

Tần suất trong đề AP StatisticsHow often it shows up on AP StatisticsThường xuyênVery common
Khái niệm này sinh ra từ đâuWhere the concept comes from1 phút đọc1 min read

1893–1894Karl PearsonCarl Friedrich Gauss

Từ "deviation" bắt nguồn từ tiếng Latin "devius" nghĩa là "chệch khỏi đường", và trong thống kê nó gắn với Karl Pearson, người đưa ra tên gọi độ lệch chuẩn (standard deviation) trong các bài giảng khoảng năm 1893 và viết ra lần đầu năm 1894.
The word "deviation" comes from the Latin "devius," meaning "off the road." In statistics it is associated with Karl Pearson, who introduced the name standard deviation in lectures around 1893 and first put it in print in 1894.

Vì sao mang đúng cái tên này? Gốc của từ nằm ở tiếng Latin "devius", nghĩa là "ra khỏi đường", "bị rẽ sang hướng khác", vốn xuất phát từ động từ "devertere" — quay đi, đi lạc. Ban đầu người ta dùng nó trong hàng hải và đo đạc để chỉ việc đi chệch khỏi đường thẳng hoặc chệch khỏi hướng đã định, và trong luật pháp để chỉ hành vi lệch khỏi chuẩn mực. Thống kê mượn đúng hình ảnh đó: mỗi quan sát được xem như một điểm rời khỏi "đường chính" là trung bình, và khoảng cách rời đi ấy chính là độ lệch. Do đó khi Pearson ghép thêm chữ "standard", ông muốn nói tới một thước đo chuẩn hóa cho toàn bộ những khoảng chệch đó, thay cho các tên gọi dài dòng trước kia.

Thử nghiệm tương tácInteractive explorer

Kéo một chấm ra xa — vạch trung bình trượt theo, tổng độ lệch vẫn bằng 0

Kéo một chấm ra xa — vạch trung bình trượt theo, tổng độ lệch vẫn bằng 0

Kéo tham số, thấy khái niệm chuyển động — đăng nhập để mở.Drag the parameters and watch the concept move — sign in to open.

Tạo tài khoảnCreate an account
Ví dụ có lời giảiWorked example2 phút đọc2 min read
Một huấn luyện viên ghi lại số lần chạm bóng thành công của một vận động viên trong 5 buổi tập: 12, 15, 18, 20, 25. Huấn luyện viên muốn mô tả mức dao động của thành tích quanh mức trung bình của chính vận động viên này.
  1. aTính trung bình của mẫu, sau đó tính độ lệch so với trung bình của từng buổi tập và kiểm tra tổng các độ lệch.
  2. bDùng các độ lệch vừa tìm được để tính độ lệch chuẩn mẫu, rồi cho biết buổi tập nào lệch xa trung bình nhất.
1Bước 1: Tính trung bình mẫu: xˉ=12+15+18+20+255=905=18\bar{x}=\dfrac{12+15+18+20+25}{5}=\dfrac{90}{5}=18. Vậy trung bình mỗi buổi tập là 18 lần chạm bóng thành công, và đây chính là mốc để mọi độ lệch được đo từ đó.
2Bước 2: Độ lệch của một quan sát là xi−xˉx_i-\bar{x}, tức khoảng cách có dấu từ giá trị đó đến trung bình. Lần lượt ta có 12−18=−612-18=-6, 15−18=−315-18=-3, 18−18=018-18=0, 20−18=220-18=2 và 25−18=725-18=7. Dấu âm nghĩa là buổi tập đó dưới mức trung bình, dấu dương nghĩa là trên mức trung bình.
3Bước 3: Cộng lại: (−6)+(−3)+0+2+7=0(-6)+(-3)+0+2+7=0. Tổng bằng 0 không phải là ngẫu nhiên mà luôn đúng với mọi tập dữ liệu, vì ∑(xi−xˉ)=∑xi−nxˉ=90−5(18)=0\sum(x_i-\bar{x})=\sum x_i-n\bar{x}=90-5(18)=0. Chính vì tổng luôn triệt tiêu nên người ta không thể lấy trung bình của các độ lệch để đo độ phân tán, mà phải bình phương chúng trước.
4Bước 4: Bình phương từng độ lệch rồi cộng: 36+9+0+4+49=9836+9+0+4+49=98. Chia cho n−1=4n-1=4 ta được phương sai mẫu (sample variance) s2=984=24,5s^2=\dfrac{98}{4}=24{,}5.
5Bước 5: Lấy căn bậc hai: s=24,5≈4,95s=\sqrt{24{,}5}\approx 4{,}95. Đây là độ lệch chuẩn (standard deviation) của mẫu, đóng vai trò như một độ lệch tiêu biểu tính theo đơn vị lần chạm bóng. Buổi tập 25 lần có độ lệch +7+7, lớn nhất về giá trị tuyệt đối, nên là buổi lệch xa trung bình nhất.

Trung bình là 18 lần chạm bóng; các độ lệch lần lượt là −6-6, −3-3, 00, +2+2, +7+7 và có tổng bằng 0 đúng như tính chất chung của độ lệch. Sau khi bình phương và lấy trung bình theo n−1n-1, ta được s≈4,95s\approx 4{,}95 lần chạm bóng, nghĩa là thành tích của vận động viên thường xê dịch quanh mức 18 chừng 5 lần chạm bóng. Buổi đạt 25 lần lệch +7+7 so với trung bình, là buổi bất thường nhất trong 5 buổi.

Bạn nắm chắc chưa?Check your understanding

Quiz câu thật từ ngân hàng đềReal exam questions from our question bank

Vài câu thật gắn đúng khái niệm này, chấm ngay kèm giải thích từng đáp án — hệ thống ghi nhớ bạn nắm tới đâu.A few real questions on exactly this concept, graded instantly with an explanation for every choice — the system remembers how well you know it.

Tạo tài khoảnCreate an account

Học tiếp từ đâyKeep learning

Bài học chứa thuật ngữ nàyLesson that uses this termCác số đặc trưng của một biến định lượngDữ liệu một biến & thu thập dữ liệu, khoácourse AP Statistics
Bài học chứa thuật ngữ nàyLesson that uses this termMô tả phân phối của một biến định lượngDữ liệu một biến & thu thập dữ liệu, khoácourse AP Statistics
Cần trướcLearn firsttrung bìnhmean
Liên quanRelatedphần dưresidual
Mục tiêu và lộ trình unit ai cũng xem được — làm bài tập và lưu tiến độ thì cần đăng nhập.Anyone can view a unit's goals and roadmap — sign in to do the exercises and save your progress.

Hay nhầm vớiOften confused with

Khác nhau ở đâuHow they differĐộ lệch đo khoảng cách từ mỗi quan sát đến trung bình của một biến duy nhất. Phần dư đo khoảng cách từ quan sát đến giá trị mà đường hồi quy dự đoán.
Hay nhầm khiMixed up whenTrong câu hỏi hồi quy, thí sinh hay lấy yi−yˉy_i-\bar{y} rồi gọi đó là phần dư, trong khi phần dư phải là yi−y^iy_i-\hat{y}_i.
Khác nhau ở đâuHow they differĐộ lệch là một con số riêng cho từng quan sát và có thể âm. Độ lệch chuẩn là một con số duy nhất cho cả tập dữ liệu và luôn không âm.
Hay nhầm khiMixed up whenKhi đề hỏi "deviation of this value from the mean", nhiều em trả lời bằng ss của cả mẫu thay vì tính xi−xˉx_i-\bar{x}.

Cùng chủ đềSame topic

Nguồn tham khảoReferences

  1. [1]Barron_AP_Stat_2026. tr. 13, 33, 35.

Biên soạn bởi DucklingStudy, bản quyền thuộc DucklingStudy.Written by DucklingStudy. © DucklingStudy. Xuất bảnPublished .