AP Statistics

phép thử (lượt thử)trial

trialVietnamese: phép thử (lượt thử)

Còn gọi:Also called: lượt thử, trial

Định nghĩaIn short

Phép thử (trial) là một lần thực hiện hành động ngẫu nhiên, cho ra đúng một kết quả có thể xảy ra.A trial is one performance of a random action that produces exactly one possible outcome.

Trực giác: Giống như mỗi lần bạn tung một viên xúc xắc: mỗi cú tung là một phép thử, kết quả ra sao chỉ biết sau khi xúc xắc dừng lại.Intuition: Think of rolling a die: each roll is one trial, and you learn the outcome only after the die comes to rest.

Định nghĩa đầy đủFull definition1 phút đọc1 min read

Phép thử, hay lượt thử (trial), là một lần thực hiện hành động ngẫu nhiên; nó cho đúng một kết quả có thể nhưng chưa biết trước kết quả nào.

Trong mô hình nhị thức, có nn lượt cố định; mỗi lượt có hai kết quả, xác suất thành công pp không đổi và các lượt độc lập. Trong mô phỏng, số lượt thử là số lần lặp toàn bộ quy trình, không phải cỡ mẫu trong mỗi lượt.

A trial is a single performance of a random action; it yields exactly one of the possible outcomes, but which one is unknown beforehand.

In the binomial model there are nn fixed trials, each with two outcomes, a constant success probability pp, and independence between trials. In a simulation, the number of trials is how many times the entire procedure is repeated — not the sample size used within one trial.

Ký hiệuNotation
n (số phép thử), p (xác suất thành công mỗi phép thử), k, X
n (number of trials), p (probability of success on each trial), k, X
Hay hiểu saiCommon misconceptions3 ý, 1 phút đọc3 points, 1 min read

Số lượt mô phỏng không phải cỡ mẫu trong mỗi lượt.

Tăng số lượt chỉ giúp biểu đồ gần phân bố lý thuyết hơn. Với trung bình mẫu từ cùng tổng thể, độ lệch chuẩn phụ thuộc cỡ mẫu từng lượt.

Hai lượt trên cùng một người không phải hai quan sát độc lập.

Trong thiết kế cặp đôi, mỗi người là một khối; cần phân tích hiệu số từng cặp, không so sánh như hai nhóm độc lập.

Lặp lại một quy trình không bảo đảm các lượt độc lập.

Mô hình nhị thức cần số lượt cố định, hai kết quả, pp không đổi và độc lập. Lấy mẫu không hoàn lại làm pp thay đổi; điều kiện dưới 10%10\% tổng thể chỉ cho phép xấp xỉ.

The number of simulation trials is not the sample size within a trial.

Running more trials only makes the simulated distribution look more like the theoretical one. For sample means from the same population, the standard deviation depends on the sample size in each trial.

Two trials performed on the same person are not two independent observations.

In a matched-pairs design each person is a block, so you analyze the difference within each pair instead of comparing two independent groups.

Repeating a procedure does not guarantee that the trials are independent.

The binomial model requires a fixed number of trials, two outcomes, constant pp, and independence. Sampling without replacement changes pp; the less-than-10%10\%-of-the-population condition only justifies an approximation.

Mẹo phòng thiExam tips2 mẹo2 tips

Mô tả đầy đủ một lượt và toàn bộ mô phỏng.

Nêu một lượt gồm thao tác nào, đại lượng nào được ghi, rồi nói rõ số lần lặp lại toàn bộ quy trình.

Phân biệt số lượt thử với cỡ mẫu trước khi tính.

Trong mô phỏng phân bố mẫu, cỡ mẫu mỗi lượt đi vào công thức sai số chuẩn; số lượt mô phỏng không thay thế nó.

Describe one trial and the whole simulation completely.

State what a single trial involves and what quantity you record, then say how many times you repeat the entire procedure.

Separate the number of trials from the sample size before computing anything.

When simulating a sampling distribution, the sample size in each trial goes into the standard error formula; the number of simulation trials cannot replace it.

Tần suất trong đề AP StatisticsHow often it shows up on AP StatisticsThường xuyênVery common
Khái niệm này sinh ra từ đâuWhere the concept comes from1 phút đọc1 min read

James LindAvicenna

Năm 1025, Avicenna nêu các nguyên tắc thí nghiệm để đánh giá hiệu quả thuốc, thể hiện nghĩa “trial” là làm thử rồi quan sát kết quả.
In 1025, Avicenna set out principles for experimentally evaluating the effectiveness of drugs, capturing the sense of "trial" as trying something and observing the result.

Vì sao mang đúng cái tên này? Chữ "trial" đi vào tiếng Anh qua tiếng Pháp cổ "triel", và xa hơn nữa được cho là bắt nguồn từ chữ Latin "tribulus" với nghĩa "đập lúa" hay "nỗi gian nan". Hình ảnh đập lúa rất sát với cái lõi ngữ nghĩa của từ: người ta đập để tách hạt ra khỏi vỏ, tức là làm một động tác rồi xem cái gì lộ ra. Nghĩa "phiên tòa" cũng đi theo mạch đó, vì xét xử chính là đem sự việc ra thử để biết sự thật. Vì vậy, khi từ này được dùng trong xác suất, nó vẫn giữ nguyên tinh thần cũ: mỗi lượt thử là một lần thực hiện hành động rồi quan sát kết quả hiện ra, không hơn không kém. Hiểu được gốc ấy, người học sẽ thấy vì sao cùng một chữ lại xuất hiện ở ba nơi tưởng chừng chẳng liên quan — tòa án, bệnh viện và bài toán tung đồng xu.

Thử nghiệm tương tácInteractive explorer

Chạy một lượt: năm lần tung gộp lại thành đúng một chấm

Chạy một lượt: năm lần tung gộp lại thành đúng một chấm

Kéo tham số, thấy khái niệm chuyển động — đăng nhập để mở.Drag the parameters and watch the concept move — sign in to open.

Tạo tài khoảnCreate an account
Ví dụ có lời giảiWorked example2 phút đọc2 min read
Một học sinh khẳng định mình phân biệt được Coca và Pepsi chỉ bằng vị giác. Giáo viên rót 1212 ly nước ngọt theo thứ tự ngẫu nhiên và yêu cầu học sinh đó gọi tên từng ly; kết quả là đoán đúng 99 trên 1212 ly. Để xem kết quả này có phải chỉ là may rủi hay không, cả lớp chạy một mô phỏng: mỗi lần chạy, máy tính tung 1212 đồng xu cân đối và đếm số mặt ngửa; mô phỏng được lặp lại 300300 lần. Trong 300300 lần chạy đó, có 2222 lần cho từ 99 mặt ngửa trở lên.
  1. aTrong bài toán này, chữ "trial" xuất hiện ở hai chỗ với hai nghĩa khác nhau. Hãy chỉ rõ mỗi chỗ và cho biết giá trị tương ứng.
  2. bDùng kết quả mô phỏng để ước lượng xác suất quan sát được kết quả như của học sinh (hoặc cực đoan hơn) nếu bạn ấy chỉ đoán mò, rồi nêu kết luận.
  3. cTính lại xác suất đó bằng lý thuyết và so sánh với kết quả mô phỏng.
1Bước 1: Trước hết phải tách hai nghĩa của chữ "trial". Ở tầng trong, mỗi ly nước ngọt là một phép thử: học sinh đoán đúng hoặc đoán sai, nên số phép thử là n=12n = 12 và xác suất thành công khi đoán mò là p=0,5p = 0{,}5. Ở tầng ngoài, mỗi lượt chạy mô phỏng lại gồm trọn vẹn 1212 lần đoán đó, nên số lượt thử của mô phỏng là 300300. Nói gọn: 1212 là kích thước mẫu trong một lượt, còn 300300 là số lượt được lặp lại để dựng nên phân phối mẫu (sampling distribution).
2Bước 2: Đếm số lượt thử cho kết quả "bằng hoặc tốt hơn" kết quả thật. Đề cho biết 2222 trong 300300 lượt có từ 99 mặt ngửa trở lên, do đó tỉ lệ ước lượng là 22300≈0,073.\frac{22}{300} \approx 0{,}073. Con số 0,0730{,}073 chính là ước lượng của giá trị p (p-value): nếu học sinh chỉ đoán mò, khoảng 7,3%7{,}3\% số lần thử sẽ cho kết quả đẹp như vậy hoặc hơn.
3Bước 3: So sánh với mức ý nghĩa quen dùng α=0,05\alpha = 0{,}05. Vì 0,073>0,050{,}073 > 0{,}05, ta không có bằng chứng đủ mạnh để bác bỏ giả thuyết đoán mò. Kết quả 9/129/12 tuy khá ấn tượng nhưng vẫn nằm trong vùng mà may rủi thuần túy có thể tạo ra không quá hiếm.
4Bước 4: Cuối cùng, đối chiếu với phân phối nhị thức (binomial distribution) với n=12n = 12 và p=0,5p = 0{,}5: P(X≥9)=(129)+(1210)+(1211)+(1212)212=220+66+12+14096=2994096≈0,0730.P(X \ge 9) = \frac{\binom{12}{9}+\binom{12}{10}+\binom{12}{11}+\binom{12}{12}}{2^{12}} = \frac{220+66+12+1}{4096} = \frac{299}{4096} \approx 0{,}0730. Giá trị lý thuyết 0,07300{,}0730 gần như trùng với 0,0730{,}073 từ mô phỏng, cho thấy 300300 lượt thử đã đủ để xấp xỉ tốt. Nếu tăng số lượt thử lên 30003000, sai lệch giữa hai con số sẽ còn nhỏ hơn nữa.

Trong bài này, n=12n = 12 là số phép thử của một lần nếm thử (mỗi ly là một phép thử với hai kết cục đúng/sai), còn 300300 là số lượt thử của mô phỏng. Ước lượng từ mô phỏng cho 22/300≈0,07322/300 \approx 0{,}073, rất sát giá trị lý thuyết 299/4096≈0,0730299/4096 \approx 0{,}0730. Vì 0,073>0,050{,}073 > 0{,}05, ta kết luận rằng kết quả đoán đúng 99 trên 1212 ly chưa cung cấp bằng chứng thuyết phục rằng học sinh đó thực sự phân biệt được Coca và Pepsi.

Bạn nắm chắc chưa?Check your understanding

Quiz câu thật từ ngân hàng đềReal exam questions from our question bank

Vài câu thật gắn đúng khái niệm này, chấm ngay kèm giải thích từng đáp án — hệ thống ghi nhớ bạn nắm tới đâu.A few real questions on exactly this concept, graded instantly with an explanation for every choice — the system remembers how well you know it.

Tạo tài khoảnCreate an account

Học tiếp từ đâyKeep learning

Bài học chứa thuật ngữ nàyLesson that uses this termPhân phối nhị thứcXác suất, biến ngẫu nhiên & phân phối xác suất, khoácourse AP Statistics
Bài học chứa thuật ngữ nàyLesson that uses this termBiến ngẫu nhiên và phân phối xác suấtXác suất, biến ngẫu nhiên & phân phối xác suất, khoácourse AP Statistics
Bài học chứa thuật ngữ nàyLesson that uses this termGiới thiệu xác suấtXác suất, biến ngẫu nhiên & phân phối xác suất, khoácourse AP Statistics
Mục tiêu và lộ trình unit ai cũng xem được — làm bài tập và lưu tiến độ thì cần đăng nhập.Anyone can view a unit's goals and roadmap — sign in to do the exercises and save your progress.

Hay nhầm vớiOften confused with

Khác nhau ở đâuHow they differPhép thử là hành động thực hiện một lượt quan sát ngẫu nhiên. Kết cục là kết quả cụ thể mà lượt thực hiện đó tạo ra.
Hay nhầm khiMixed up whenKhi đề hỏi "số phép thử" trong bài nhị thức mà học sinh lại đi đếm số kết quả có thể xảy ra trong không gian mẫu.
Khác nhau ở đâuHow they differPhép thử là một lượt lặp đơn lẻ của quá trình ngẫu nhiên. Thí nghiệm là nghiên cứu có áp đặt xử lý lên đơn vị thí nghiệm để xét quan hệ nhân quả.
Hay nhầm khiMixed up whenKhi bài xác suất gọi việc tung xúc xắc là "experiment", học sinh tưởng đó là thí nghiệm thuộc phần thiết kế nghiên cứu.

Cùng chủ đềSame topic

Nguồn tham khảoReferences

  1. [1]Barron_AP_Stat_2026. tr. 55, 258, 270.

Biên soạn bởi DucklingStudy, bản quyền thuộc DucklingStudy.Written by DucklingStudy. © DucklingStudy. Xuất bảnPublished .