tầng (trong chọn mẫu phân tầng)

Tầng không phải cụm.

Trong chọn mẫu phân tầng, mỗi tầng gồm các cá thể GIỐNG nhau ở đặc điểm liên quan (nam/nữ, khối 10/11/12), và ta lấy mẫu từ TẤT CẢ các tầng. Ngược lại, chọn mẫu phân cụm (cluster sampling) chia quần thể thành các cụm mà mỗi cụm đã là một bản thu nhỏ của quần thể, rồi chỉ chọn ngẫu nhiên vài cụm và khảo sát trọn cụm đó. Vì vậy câu hỏi phân biệt hai cách luôn xoay quanh một điểm: bạn lấy mẫu từ mọi nhóm hay chỉ lấy vài nhóm?

Bỏ sót một tầng là hỏng cả thiết kế.

Nhiều bài làm mô tả rất kỹ cách chia tầng rồi lại chỉ bốc ngẫu nhiên vài tầng để khảo sát — đó đã thành phân cụm chứ không còn phân tầng. Điểm mạnh của phân tầng nằm ở chỗ mọi nhóm đều có tiếng nói trong mẫu, nhờ đó ước lượng phản ánh đủ cơ cấu quần thể. Khi trình bày, phải viết rõ: trong MỖI tầng, chọn một mẫu ngẫu nhiên đơn giản (simple random sample).

Phân tầng không nhằm khử thiên lệch mà nhằm giảm biến thiên.

Nếu cách chọn trong từng tầng vẫn ngẫu nhiên thì ước lượng đã không thiên lệch sẵn rồi; cái phân tầng thêm vào là độ chính xác. Khi các cá thể trong cùng một tầng khá đồng nhất còn giữa các tầng lại khác nhau rõ, độ lệch chuẩn (standard deviation) của ước lượng nhỏ hơn so với lấy mẫu ngẫu nhiên đơn giản cùng cỡ. Do đó câu trả lời đúng thường là "giảm biến thiên của ước lượng", không phải "loại bỏ thiên lệch".

Chia tầng theo biến không liên quan thì chẳng được lợi gì.

Tầng chỉ phát huy tác dụng khi biến dùng để chia có liên hệ với biến đang đo: chia theo khối lớp khi khảo sát thời gian tự học thì hợp lý, còn chia theo thứ tự chữ cái của họ tên thì vô ích. Nếu các tầng giống hệt nhau về biến quan tâm, phân tầng không tốt hơn lấy mẫu ngẫu nhiên đơn giản. Vì vậy khi giải thích lựa chọn, luôn nêu lý do tại sao biến phân tầng liên quan đến câu hỏi nghiên cứu.

Đừng lẫn tầng trong khảo sát với khối trong thí nghiệm.

Tầng thuộc về việc chọn mẫu, còn khối (block) thuộc về việc phân nhóm đối tượng trước khi gán ngẫu nhiên các nghiệm thức. Hai khái niệm chung một tinh thần — gom các cá thể tương tự lại để giảm biến thiên — nhưng dùng ở hai loại nghiên cứu khác nhau. Dùng sai tên trong bài tự luận sẽ bị trừ điểm dù ý tưởng đúng.

Mô tả thiết kế phân tầng phải đủ ba ý mới trọn điểm.

Ý thứ nhất: nêu tiêu chí chia tầng và giải thích vì sao tiêu chí đó liên quan đến biến đang đo. Ý thứ hai: nói rõ chọn ngẫu nhiên trong TỪNG tầng, kèm cách chọn cụ thể (đánh số rồi dùng bảng số ngẫu nhiên hoặc máy tính). Ý thứ ba: nói cỡ mẫu lấy ở mỗi tầng, thường phân bổ theo tỉ lệ $n_h = n \cdot N_h/N$, trong đó $N_h$ là số cá thể của tầng thứ $h$ và $N$ là cỡ quần thể.

Thấy chữ "trong mỗi nhóm" thì nghĩ ngay đến phân tầng.

Đề thường mô tả tình huống bằng lời chứ không gọi tên phương pháp, nên phải bắt từ khóa: lấy mẫu từ mọi nhóm là phân tầng, chọn vài nhóm rồi khảo sát trọn vẹn là phân cụm, chọn thẳng từ toàn bộ danh sách là mẫu ngẫu nhiên đơn giản. Đọc kỹ một câu quyết định này trước khi khoanh đáp án.

Khi so sánh hai thiết kế, hãy viết ra chữ "biến thiên" thay vì nói chung chung "tốt hơn".

Giám khảo tìm lập luận rằng các cá thể trong cùng tầng tương tự nhau nên ước lượng dao động ít hơn qua các mẫu lặp lại. Một câu như "phân tầng theo khối lớp giúp giảm biến thiên của ước lượng vì thời gian tự học khác nhau rõ giữa các khối" đủ ăn điểm, còn "phân tầng cho kết quả chính xác hơn" thì không.