base yếu

Tính xong $[\text{OH}^-]$ rồi ghi luôn thành pH là mất điểm.

Với base yếu, cân bằng $\text{B} + \text{H}_2\text{O} \rightleftharpoons \text{HB}^+ + \text{OH}^-$ chỉ cho ta nồng độ $\text{OH}^-$, tức pOH. Chẳng hạn $[\text{OH}^-] = 2\times 10^{-3}$ ứng với pOH khoảng 2,7, nên pH $= 14 - 2{,}7 \approx 11{,}3$. Do đó phải viết rõ một dòng chuyển pOH sang pH, vì đề thường đặt sẵn đáp án nhiễu ngay ở giá trị pOH.

Base yếu không ion hóa hoàn toàn, nên $[\text{OH}^-]$ khác nồng độ ban đầu.

Nhiều bạn thấy dung dịch 0,01 M liền kết luận $[\text{OH}^-] = 0{,}01$ và pH = 12. Thực tế chỉ một phần nhỏ phân tử nhận proton, nên phải dùng $[\text{OH}^-] = \sqrt{K_b \times C}$ (khi $x$ nhỏ so với $C$). Với $K_b = 4\times10^{-4}$ và $C = 0{,}01$ thì $[\text{OH}^-] = 2\times10^{-3}$, nhỏ hơn 0,01 nhiều lần.

pH tại điểm nửa tương đương là $\mathrm{p}K_a$ của acid liên hợp, không phải $\mathrm{p}K_b$.

Khi chuẩn độ base yếu bằng acid mạnh, tại điểm nửa tương đương (half-equivalence point) thì $[\text{B}] = [\text{HB}^+]$, nên pH bằng $\mathrm{p}K_a$ của $\text{HB}^+$. Muốn có $\mathrm{p}K_b$ của base, còn phải đổi thêm một bước: $\mathrm{p}K_b = 14{,}0 - \mathrm{p}K_a$. Đọc pH = 10,5 rồi ghi ngay $K_b = 10^{-10{,}5}$ là sai cả bậc độ lớn.

Nguyên tử càng âm điện gắn quanh tâm base thì base càng YẾU, không phải càng mạnh.

Base nhận proton bằng cặp electron chưa liên kết (lone pair), nên mật độ electron ở tâm đó càng dày thì càng dễ nhận $\text{H}^+$. Trong $\text{NF}_3$, ba nguyên tử F có độ âm điện (electronegativity) lớn kéo mật độ electron ra xa nguyên tử N, làm cặp electron kém sẵn sàng hơn so với $\text{NH}_3$. Cùng lý lẽ đó, $\text{CH}_3\text{COO}^-$ mạnh hơn các ion cacboxylat có gắn I hay Br.

Câu hỏi so sánh độ mạnh base theo cấu trúc phải trả lời bằng mật độ electron trên tâm nhận proton.

Giám khảo tìm hai ý: nhóm âm điện hút mật độ electron ra khỏi nguyên tử mang cặp electron chưa liên kết, và vì vậy phân tử đó nhận $\text{H}^+$ kém hơn. Chỉ viết "F âm điện hơn H" mà không nối sang khả năng nhận proton thì không đủ điểm.

Trong bài tính, hãy viết bảng ICE và biểu thức $K_b$ ra giấy trước khi bấm máy.

Biểu thức chuẩn là $K_b = \frac{[\text{HB}^+][\text{OH}^-]}{[\text{B}]}$, và nước không xuất hiện trong đó. Nêu rõ giả thiết $x \ll C$ khi rút gọn mẫu số, rồi kết bằng dòng $\text{pH} = 14 - \text{pOH}$. Trình bày đủ các bước này giúp giữ điểm quá trình ngay cả khi số cuối sai.

Nhớ phân biệt "yếu" với "loãng": yếu nói về mức ion hóa, loãng nói về nồng độ.

Đề trắc nghiệm hay đưa lựa chọn đánh tráo hai khái niệm này, hoặc hỏi hạt nào chiếm đa số trong dung dịch. Với base yếu, tiểu phân nhiều nhất luôn là phân tử base chưa phản ứng, không phải $\text{OH}^-$ hay $\text{HB}^+$.