AP Statistics

râu (của biểu đồ hộp)whisker

whiskerVietnamese: râu (của biểu đồ hộp)

Còn gọi:Also called: whisker

Định nghĩaIn short

Râu của biểu đồ hộp là đoạn thẳng nối từ cạnh hộp đến giá trị nhỏ nhất và lớn nhất của dữ liệu, không tính các giá trị ngoại lai.A whisker is a line segment extending from an edge of the box to the smallest and largest data values that are not outliers.

Trực giác: Râu giống như hai sợi ăng-ten mọc ra từ hộp, vươn tới đúng nơi dữ liệu bình thường kết thúc, còn điểm nào bay quá xa thì bị tách riêng ra ngoài chứ không được tính vào ăng-ten.Intuition: Picture two antennas growing out of the box, each reaching exactly as far as the ordinary data go. Any point that strays too far is plotted off by itself instead of being swept into the antenna.

Công thức chínhKey formula

whiskermax⁡=max⁡{xi:xi≤Q3+1.5 IQR}\text{whisker}_{\max} = \max\{x_i : x_i \le Q_3 + 1.5\,IQR\}
Định nghĩa đầy đủFull definition1 phút đọc1 min read

Râu của biểu đồ hộp gồm hai đoạn thẳng nối hai đầu hộp với các quan sát ngoài cùng không bị xem là ngoại lai. Trong biểu đồ hộp cải tiến, ngoại lai được xác định bằng các hàng rào cách Q1Q_1 và Q3Q_3 một khoảng 1,5IQR1{,}5IQR; đầu râu nằm tại giá trị dữ liệu thực tế trong hàng rào, không nằm tại hàng rào. Râu cho biết độ trải ở hai đầu và có thể gợi ý độ lệch, nhưng không cho biết hình dạng chi tiết.

The whiskers of a boxplot are the two line segments joining the ends of the box to the most extreme observations that are not classified as outliers. In a modified boxplot, outliers are identified using fences placed 1.5IQR1.5IQR beyond Q1Q_1 and Q3Q_3; each whisker ends at an actual data value inside the fence, not at the fence itself. Whiskers show the spread in the two tails and can hint at skewness, but they reveal nothing about the detailed shape of the distribution.

Giải nghĩa công thứcFormula breakdown1 công thức1 formula
whiskermax⁡=max⁡{xi:xi≤Q3+1.5 IQR}\text{whisker}_{\max} = \htmlClass{fp-2}{\max\{x_i : \htmlClass{fp-1}{x_i \le \htmlClass{fp-0}{Q_3 + 1.5\,IQR}}\}}
whiskermax⁡=max⁡{xi:xi≤Q3+1.5 IQR}\text{whisker}_{\max} = \htmlClass{fp-2}{\max\{x_i : \htmlClass{fp-1}{x_i \le \htmlClass{fp-0}{Q_3 + 1.5\,IQR}}\}}

Dùng khi vẽ hoặc đọc biểu đồ hộp cải tiến để xác định quan sát tận cùng của râu trên; râu dưới làm tương tự.Use this when drawing or reading a modified boxplot to locate the observation at the end of the upper whisker; the lower whisker works the same way.

Trong đóWhere

xix_imột giá trị quan sát trong tập dữ liệuan observed value in the data setQ3Q_3tứ phân vị thứ ba, ranh giới trên của hộpthird quartile, the upper boundary of the boxQ1Q_1tứ phân vị thứ nhất, ranh giới dưới của hộpfirst quartile, the lower boundary of the boxIQRIQRkhoảng tứ phân vị, bằng Q3−Q1Q_3-Q_1, là độ dài của hộpinterquartile range, equal to Q3−Q1Q_3-Q_1, the length of the box
Hay hiểu saiCommon misconceptions3 ý, 1 phút đọc3 points, 1 min read

Râu dài không đồng nghĩa phía đó có nhiều quan sát hơn.

Độ dài râu biểu thị độ phân tán ở phần rìa; râu dài hơn chỉ cho thấy dữ liệu phía đó trải rộng hơn và có thể gợi ý độ lệch.

Trong biểu đồ hộp cải tiến, râu không kết thúc tại hàng rào.

Râu dừng ở quan sát ngoài cùng còn nằm trong hàng rào; các quan sát vượt ranh giới được vẽ riêng. Vì vậy, khi có ngoại lai, râu không chạm cực trị của toàn bộ dữ liệu.

Râu không cho biết trung bình hoặc hình dạng phân phối chi tiết.

Độ dài có thể gợi ý độ lệch, nhưng không xác định được số đỉnh hay cách dữ liệu phân bố trong từng khoảng.

A longer whisker does not mean more observations lie on that side.

Whisker length measures how spread out the tail values are, so a longer whisker simply means the data on that side stretch farther, which may suggest skewness.

In a modified boxplot, a whisker does not end at the fence.

It stops at the most extreme observation still inside the fence, and any observation past the boundary is plotted separately. So when outliers are present, the whiskers do not reach the overall minimum or maximum.

Whiskers reveal neither the mean nor the detailed shape of the distribution.

Their lengths may suggest skewness, but they cannot tell you the number of peaks or how the data are spread within any interval.

Mẹo phòng thiExam tips2 mẹo2 tips

Trong STAT PLOT, chọn kiểu biểu đồ hộp có đánh dấu ngoại lai.

Nếu chọn kiểu kéo râu tới cực trị, đầu râu có thể khác; dùng TRACE để đọc các giá trị trước khi ghi.

Trong bài dùng quy tắc IQR, hãy biện minh ngoại lai bằng hàng rào.

Tính IQRIQR, lập ngưỡng thích hợp rồi so sánh quan sát nghi ngờ; không chỉ kết luận từ khoảng cách trên hình.

In STAT PLOT, choose the boxplot type that flags outliers.

The type that stretches the whiskers to the extremes can place the whisker ends differently, so use TRACE to read the values before you write them down.

When a question calls for the IQR rule, justify outliers with the fences.

Compute IQRIQR, build the appropriate cutoffs, and compare the suspect observation to them rather than judging distance by eye on the graph.

Tần suất trong đề AP StatisticsHow often it shows up on AP StatisticsThường xuyênVery common
Khái niệm này sinh ra từ đâuWhere the concept comes from1 phút đọc1 min read

1970John Wilder TukeyMary Eleanor Spear

Năm 1970, nhà thống kê Mỹ John Wilder Tukey giới thiệu biểu đồ hộp và râu để tóm tắt nhanh độ phân tán của một tập dữ liệu.
In 1970, the American statistician John Wilder Tukey introduced the box-and-whisker plot as a quick summary of how a data set is spread out.

Vì sao mang đúng cái tên này? Tên gọi đến thẳng từ hình ảnh: "whisker" trong tiếng Anh là sợi ria của con mèo, và hai đoạn thẳng mảnh chìa ra hai phía chiếc hộp trông đúng như vậy, nên đồ thị được gọi là box-and-whisker plot và tiếng Việt dịch thành biểu đồ hộp và râu. Điều đáng chú ý là phần râu không phải đồ trang trí mà mang đúng nhiệm vụ của nó: hộp chỉ kể chuyện nửa số liệu nằm giữa, còn râu kéo dài ra ngoài hai tứ phân vị (quartile) để cho thấy dữ liệu tản rộng tới đâu. Vì vậy những điểm nằm quá xa, tức giá trị ngoại lai (outlier), được chấm riêng bên ngoài đầu râu thay vì cho râu chạy theo — râu chỉ đo độ biến thiên của phần dữ liệu "bình thường".

Thử nghiệm tương tácInteractive explorer

Kéo điểm ngoài cùng qua vạch 1,5·IQR — nhìn đầu râu tụt về điểm kế tiếp

Kéo điểm ngoài cùng qua vạch 1,5·IQR — nhìn đầu râu tụt về điểm kế tiếp

Kéo tham số, thấy khái niệm chuyển động — đăng nhập để mở.Drag the parameters and watch the concept move — sign in to open.

Tạo tài khoảnCreate an account
Ví dụ có lời giảiWorked example2 phút đọc2 min read
Một huấn luyện viên ghi lại số phút mà 15 vận động viên chạy bộ nghiệp dư cần để hoàn thành quãng đường 5 km. Sau khi sắp xếp tăng dần, các giá trị là: 12, 14, 15, 17, 18, 20, 21, 22, 24, 25, 26, 28, 30, 44, 52. Huấn luyện viên muốn vẽ biểu đồ hộp cho bộ dữ liệu này.
  1. aTìm tóm tắt năm số và xác định mọi giá trị ngoại lai theo quy tắc 1,5 × IQR.
  2. bHai râu của biểu đồ hộp được kéo đến đâu? Giải thích vì sao râu trên không kéo đến 52 và cũng không dừng lại ở 44,5.
  3. cSo sánh độ dài hai râu và cho biết chúng gợi ý điều gì về hình dạng phân bố.
1Bước 1: Tìm tóm tắt năm số (five-number summary). Dữ liệu đã sắp xếp và có n=15n = 15 nên trung vị nằm ở vị trí thứ 8, tức M=22M = 22. Nửa dưới gồm bảy giá trị 12, 14, 15, 17, 18, 20, 21 nên Q1=17Q_1 = 17; nửa trên gồm bảy giá trị 24, 25, 26, 28, 30, 44, 52 nên Q3=28Q_3 = 28. Cùng với giá trị nhỏ nhất 12 và lớn nhất 52, ta có tóm tắt năm số là 12, 17, 22, 28, 5212,\ 17,\ 22,\ 28,\ 52.
2Bước 2: Tính khoảng tứ phân vị (interquartile range) và hai hàng rào (fence): IQR=Q3−Q1=28−17=11IQR = Q_3 - Q_1 = 28 - 17 = 11, do đó 1,5×IQR=16,51{,}5 \times IQR = 16{,}5. Hàng rào dưới là Q1−1,5×IQR=17−16,5=0,5Q_1 - 1{,}5 \times IQR = 17 - 16{,}5 = 0{,}5 và hàng rào trên là Q3+1,5×IQR=28+16,5=44,5Q_3 + 1{,}5 \times IQR = 28 + 16{,}5 = 44{,}5. Mọi quan sát nằm ngoài đoạn từ 0,50{,}5 đến 44,544{,}5 đều bị xem là giá trị ngoại lai (outlier).
3Bước 3: Đối chiếu từng giá trị với hai hàng rào. Không có quan sát nào nhỏ hơn 0,50{,}5, nên phía dưới không có gì bất thường. Ở phía trên, 44<44,544 < 44{,}5 nên 44 vẫn là giá trị bình thường, còn 52>44,552 > 44{,}5 nên 52 là giá trị ngoại lai duy nhất và phải được vẽ riêng bằng một dấu chấm.
4Bước 4: Xác định điểm kết thúc của hai râu. Râu luôn được kéo tới quan sát THẬT xa nhất mà chưa bị coi là bất thường, chứ không kéo tới hàng rào. Vì vậy râu dưới đi từ Q1=17Q_1 = 17 xuống giá trị nhỏ nhất là 12, còn râu trên đi từ Q3=28Q_3 = 28 lên tới 44 chứ không tới 52 (vì 52 đã tách ra thành dấu chấm riêng) và cũng không dừng ở 44,544{,}5 (vì 44,544{,}5 chỉ là ngưỡng tính toán, không phải số liệu có thật).
5Bước 5: So sánh độ dài hai râu: râu dưới dài 17−12=517 - 12 = 5 phút, râu trên dài 44−28=1644 - 28 = 16 phút. Râu trên dài hơn râu dưới hơn ba lần, lại còn kèm thêm một giá trị ngoại lai ở xa phía phải, nên phân bố được gợi ý là lệch phải.

Tóm tắt năm số của thời gian chạy là 12, 17, 22, 28, 5212,\ 17,\ 22,\ 28,\ 52 phút, với IQR=11IQR = 11 và 52 phút là giá trị ngoại lai duy nhất. Trên biểu đồ hộp, râu trái kéo từ 17 xuống 12 phút, râu phải kéo từ 28 lên 44 phút, còn quan sát 52 phút được đánh dấu riêng bằng một chấm. Vì râu phải (16 phút) dài hơn hẳn râu trái (5 phút) và còn có một vận động viên chạy rất chậm tách hẳn ra, phân bố thời gian chạy 5 km của nhóm này lệch phải: đa số hoàn thành trong khoảng 12–30 phút, nhưng một vài người kéo dài đuôi về phía thời gian lớn.

Bạn nắm chắc chưa?Check your understanding

Quiz câu thật từ ngân hàng đềReal exam questions from our question bank

Vài câu thật gắn đúng khái niệm này, chấm ngay kèm giải thích từng đáp án — hệ thống ghi nhớ bạn nắm tới đâu.A few real questions on exactly this concept, graded instantly with an explanation for every choice — the system remembers how well you know it.

Tạo tài khoảnCreate an account

Học tiếp từ đâyKeep learning

Bài học chứa thuật ngữ nàyLesson that uses this termBiểu diễn các số đặc trưng bằng biểu đồDữ liệu một biến & thu thập dữ liệu, khoácourse AP Statistics
Bài học chứa thuật ngữ nàyLesson that uses this termCác số đặc trưng của một biến định lượngDữ liệu một biến & thu thập dữ liệu, khoácourse AP Statistics
Mục tiêu và lộ trình unit ai cũng xem được — làm bài tập và lưu tiến độ thì cần đăng nhập.Anyone can view a unit's goals and roadmap — sign in to do the exercises and save your progress.

Hay nhầm vớiOften confused with

Khác nhau ở đâuHow they differRâu là đoạn thẳng vẽ từ cạnh hộp tới giá trị cực trị còn nằm trong ngưỡng 1,5×IQR. Khoảng biến thiên là một con số, bằng hiệu giữa giá trị lớn nhất và nhỏ nhất, kể cả ngoại lệ.
Hay nhầm khiMixed up whenKhi đề vẽ boxplot có dấu chấm ngoại lệ, nhiều thí sinh lấy khoảng cách hai đầu râu làm khoảng biến thiên.
Khác nhau ở đâuHow they differRâu mô tả phần dữ liệu nằm ngoài hộp, ở hai đuôi của phân phối. Khoảng tứ phân vị đo bề rộng của chính chiếc hộp, tức 50% dữ liệu ở giữa.
Hay nhầm khiMixed up whenCâu hỏi so sánh độ phân tán hai nhóm hay bị trả lời bằng độ dài râu thay vì bằng IQR.

Cùng chủ đềSame topic

Nguồn tham khảoReferences

  1. [1]Barron_AP_Stat_2026. tr. 127–129.

Biên soạn bởi DucklingStudy, bản quyền thuộc DucklingStudy.Written by DucklingStudy. © DucklingStudy. Xuất bảnPublished .